ธรรม · tham

ที่มา · etymology probable · น่าจะใช่

ยืมมาจากสันสกฤต धर्म (ธรฺม); เทียบบาลี ธมฺม; ร่วมเชื้อสายกับลาว ທຳ (ทำ), คำเมือง ᨵᩢᨾ᩠ᨾ᩺ (ธัมม์), เขิน ᨵᨾ᩠ᨾ᩼ (ธมม์), ไทลื้อ ᦒᧄ (ธัม)

คำเมือง · Northern: ธัมม์ ᨵᩢᨾ᩠ᨾ᩺ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่

จัดลำดับแล้ว · mapped

The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.

ความหมาย · the senses

Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.

1คุณความดี

คุณความดี

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: The teaching stands for the virtue it produces. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
คุณธรรม khun-na-tham	สภาพคุณงามความดี lit. you + dharma คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค + คุณความดี also filed under คุณ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.24, next 0.11 flips with ธรรมคุณ — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing probable · น่าจะใช่
ขันติธรรม khan-ti-tham	ความอดกลั้น,ขันติ ความอดกลั้นต่อสิ่งที่ไม่พอใจ + คุณความดี N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิธรรม phum-tham	พื้นจิตใจที่มีคุณธรรม lit. land + dharma แผ่นดิน + คุณความดี N+N also filed under ภูมิ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ศีลธรรม sin-tham	moral; morality พฤติกรรมที่ดีและชอบ ข้อบัญญัติทางพระพุทธศาสนาที่กำหนดก + คุณความดี N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
บุญธรรม bun-tham	ที่รับมาเลี้ยงเป็นลูกของตัว lit. merit + dharma ความสุข + คุณความดี N+N also filed under บุญ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
มนุษยธรรม ma-nut-sa-ya-tham	ธรรมของคน, ธรรมที่มนุษย์พึงมีต่อกัน มีเมตตากรุณาเป็นต้น สัตว์ที่รู้จักใช้เหตุผล + คุณความดี N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
มโนธรรม ma-no-tham	conscience ความรู้สึกว่าอะไรควรทำอะไรไม่ควรทำ, ความรู้สึกผิดชอบชั่วดี ใจ + คุณความดี N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป

⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.

2คำสั่งสอนในศาสนา

คำสั่งสอนในศาสนา

religionprobable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ธรรมกถา tham-ma-ka-tha	การกล่าวธรรม คำสั่งสอนในศาสนา + ถ้อยคำ N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป
ทรงธรรม song-tham	ฟังธรรม, ฟังเทศน์ lit. form + dharma รูปร่าง + คำสั่งสอนในศาสนา N+N also filed under ทรง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป
นักธรรม nak-tham	ผู้รู้ธรรม ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้ + คำสั่งสอนในศาสนา N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป
ธรรมบท tham-ma-bot	ข้อแห่งธรรม lit. dharma + unit คำสั่งสอนในศาสนา + ข้อความเรื่องหนึ่ง ๆ หรือตอนหนึ่ง N+N also filed under บท head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป
ธรรมคุณ tham-ma-khun	(พระ~) คุณของพระธรรม lit. dharma + you คำสั่งสอนในศาสนา + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค also filed under คุณ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand flips with คุณธรรม — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป
คติธรรม kha-ti-tham	ธรรมที่เป็นแบบอย่าง การไป + คำสั่งสอนในศาสนา N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป
คริสต์ธรรม khristthrrm	ไบเบิล ชื่อหนึ่งของพระเยซู + คำสั่งสอนในศาสนา PROP+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป
เปรียญธรรม periyythrrm	ชั้นแห่งความรู้ภาษาบาลี ผู้สอบความรู้พระปริยัติธรรมสายบาลี + คำสั่งสอนในศาสนา N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป

3หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา

หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: And for the conduct it prescribes. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ธรรมนิยม tham-ma-ni-yom	ความประพฤติที่มีธรรมเป็นที่ตั้ง lit. dharma + like หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา + การกำหนด N+N also filed under นิยม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป
จริยธรรม cha-ri-ya-tham	ธรรมที่เป็นข้อประพฤติปฏิบัติ, ศีลธรรม, กฎศีลธรรม, หลักการของความประพฤติที่ควบคุมปัจเจกบุคคลหรือกลุ่มบุคคล ความประพฤติ + หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

ธรรมนิยม

tham-ma-ni-yom

ความประพฤติที่มีธรรมเป็นที่ตั้ง

lit. dharma + like

หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา + การกำหนด

N+N

also filed under นิยม

head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand

entitystandard · ทั่วไป

จริยธรรม

cha-ri-ya-tham

ธรรมที่เป็นข้อประพฤติปฏิบัติ, ศีลธรรม, กฎศีลธรรม, หลักการของความประพฤติที่ควบคุมปัจเจกบุคคลหรือกลุ่มบุคคล

ความประพฤติ + หลักประพฤติปฏิบัติในศาสนา

N+N

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand

entitystandard · ทั่วไป

4ความจริง

ความจริง

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: And for the truth it states. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
สัจธรรม sat-cha-tham	truth ความจริงแท้ ความจริง + ความจริง N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4: gloss similarity 0.40, next 0.13 entityprobable · น่าจะใช่

5ความยุติธรรม, ความถูกต้อง

ความยุติธรรม, ความถูกต้อง

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Virtue narrowed to justice and rightness. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ยุติธรรม yut-ti-tham	just; fair; honest ความเที่ยงธรรม, ความชอบธรรม, ความชอบด้วยเหตุผล lit. finish + dharma ชอบ + ความยุติธรรม V+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: the sense gloss names this compound verified · ตรวจแล้ว
เป็นธรรม pen-tham	ถูกต้อง lit. are + dharma คำกริยาสำหรับแสดงความสัมพันธ์ระหว่ + ความยุติธรรม V+N also filed under เป็น head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: gloss similarity 0.21, next 0.00 probable · น่าจะใช่
ชอบธรรม chop-tham	just ถูกต้องตามหลักธรรม lit. like + dharma พอใจและทำบ่อย ๆ + ความยุติธรรม V+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: gloss similarity 0.27, next 0.08 probable · น่าจะใช่
เที่ยงธรรม thiang-tham	just ตั้งตรงด้วยความเป็นธรรม ตรง + ความยุติธรรม ADJ+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand qualitystandard · ทั่วไป

6กฎ, กฎเกณฑ์

กฎ, กฎเกณฑ์

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 3 ([RID sense 3 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: Prescribed conduct widened into rule and principle — closest of the Thai senses to Pali dhamma < √dhṛ, that which upholds. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ธรรมเนียม tham-niam	institution ประเพณี, แบบแผน, แบบอย่าง กฎ + ชื่อไม้พุ่มขนาดเล็กชนิด Chloranthu N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand entitystandard · ทั่วไป

7กฎหมาย

กฎหมาย

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 6 ([RID sense 6 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: And rule hardened into law. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
นิติธรรม ni-ti-tham	หลักพื้นฐานแห่งกฎหมายที่บุคคลทุกคนต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายอย่างเท่าเทียมกัน (rule of law) กฎหมาย + กฎหมาย N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand entitystandard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

นิติธรรม

ni-ti-tham

หลักพื้นฐานแห่งกฎหมายที่บุคคลทุกคนต้องอยู่ภายใต้บังคับแห่งกฎหมายอย่างเท่าเทียมกัน (rule of law)

กฎหมาย + กฎหมาย

N+N

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand

entitystandard · ทั่วไป

8สิ่งทั้งหลาย, สิ่งของ

สิ่งทั้งหลาย, สิ่งของ

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: The widest Abhidhamma reading: dhamma as any phenomenon whatever. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ไทยธรรม thai-ya-tham	(เครื่อง~) ของทำบุญต่าง ๆ, ของถวายพระ lit. Thai + dharma ประเทศ ใน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ + สิ่งทั้งหลาย PROP+N also filed under ไทย head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand standard · ทั่วไป
ธรรมชาติ tham-ma-chat	nature สิ่งที่เกิดมีและเป็นอยู่ตามธรรมดาของสิ่งนั้น ๆ, ปรากฏการณ์ของโลกที่โดยรวมเป็นรูปธรรม ประกอบด้วยพืช สัตว์ ภูมิภาพ และลักษณะและสิ่งที่เกิดขึ้นอื่นของโลก ซึ่งต่างกับมนุษย์หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น lit. dharma + birth สิ่งทั้งหลาย + การเกิด N+N also filed under ชาติ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand entitystandard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

ไทยธรรม

thai-ya-tham

(เครื่อง~) ของทำบุญต่าง ๆ, ของถวายพระ

lit. Thai + dharma

ประเทศ ใน เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ + สิ่งทั้งหลาย

PROP+N

also filed under ไทย

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand

standard · ทั่วไป

ธรรมชาติ

tham-ma-chat

nature

สิ่งที่เกิดมีและเป็นอยู่ตามธรรมดาของสิ่งนั้น ๆ, ปรากฏการณ์ของโลกที่โดยรวมเป็นรูปธรรม ประกอบด้วยพืช สัตว์ ภูมิภาพ และลักษณะและสิ่งที่เกิดขึ้นอื่นของโลก ซึ่งต่างกับมนุษย์หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น

lit. dharma + birth

สิ่งทั้งหลาย + การเกิด

N+N

also filed under ชาติ

head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand

entitystandard · ทั่วไป

9คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อประกอบแล้วมีความหมายไม่ต่างไปจากคำศัพท์เดิม

คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อประกอบแล้วมีความหมายไม่ต่างไปจากคำศัพท์เดิม

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 8 ([RID sense 8 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: Bleached to a suffix forming abstract nouns. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
วัฒนธรรม wat-tha-na-tham	culture สิ่งที่ทำความเจริญงอกงามให้แก่หมู่คณะ ความเจริญ + คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อ N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9: wiktionary lists it as an example of this sense entityverified · ตรวจแล้ว
อารยธรรม a-ra-ya-tham	ความสงบสุขของสังคมที่ตั้งอยู่บนรากฐานแห่งศีลธรรมและกฎหมาย, ความเจริญด้วยขนบธรรมเนียมอันดี เจริญ + คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อ ADJ+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9: wiktionary lists it as an example of this sense qualityverified · ตรวจแล้ว
นามธรรม nam-ma-tham	abstract สิ่งที่ไม่มีรูป คือ รู้ไม่ได้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย รู้ได้เฉพาะทางใจเท่านั้น lit. name + dharma ชื่อ + คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อ N+N also filed under นาม head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9: the sense gloss names this compound entityverified · ตรวจแล้ว
รูปธรรม rup-pa-tham	สิ่งที่รู้ได้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย อันได้แก่ รูปเสียง กลิ่น รส และสิ่งที่สามารถสัมผัสได้ด้วยกาย, คู่กับ นามธรรม lit. image + dharma สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 + คำประกอบท้ายคำที่เป็นนามธรรม เมื่อ N+N also filed under รูป head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9 by hand entitystandard · ทั่วไป

10สมณศักดิ์พระราชาคณะ สูงกว่าชั้นเทพ ต่ำกว่าชั้นหิรัญบัฏ เรียกว่า ชั้นธรรม

สมณศักดิ์พระราชาคณะ สูงกว่าชั้นเทพ ต่ำกว่าชั้นหิรัญบัฏ เรียกว่า ชั้นธรรม

religionprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: An ecclesiastical grade named from the teaching — ชั้นธรรม. probable · น่าจะใช่

คำประกอบที่ยังไม่จัดเข้าความหมาย · compounds awaiting a sense 10

Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.

คำ · word	meaning
ความเป็นธรรม khwam-pen-tham	คำอาการนามของ เป็นธรรม คำอาการนามของ เป็น + คุณความดี entityN+N
กัลยาณธรรม kan-la-ya-na-tham	ธรรมที่ดีงาม, ธรรมอันดี ดี + คุณความดี qualityADJ+N
ความชอบธรรม khwam-chop-tham	คำอาการนามของ ชอบธรรม come out of the closet + dharma คำอาการนามของ ชอบ + คุณความดี entityN+N
ความเที่ยงธรรม khwam-thiang-tham	คำอาการนามของ เที่ยงธรรม precision + dharma คำอาการนามของ เที่ยง + คุณความดี entityN+N
ธรรมจักร tham-ma-chak	ชื่อปฐมเทศนาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่พระเบญจวัคคีย์ dharma + chakra คุณความดี + อาวุธในนิยาย รูปเป็นวงกลมและมีแฉก entityN+N
เบญจธรรม ben-cha-tham	ธรรมะ 5 ประการ คือ เมตตา ทาน ความสำรวมในกาม สัจจะ สติ ห้า + คุณความดี
ธรรมบดี tham-ma-bo-di	ผู้เป็นใหญ่ในธรรม, เจ้าแห่งธรรม, ผู้มีธรรมเป็นใหญ่ คุณความดี + เจ้า entityN+N
การทรงธรรม kan-song-tham	คำอาการนามของ ทรงธรรม คำอาการนามของ ทรง + คุณความดี entityN+N
ธรรมศาสตร์ tham-ma-sat	ความรู้เกี่ยวกับหลักกฎหมายทั่วไป dharma + discipline คุณความดี + ระบบวิชาความรู้ entityN+N
ธรรมกาย tham-ma-kai	กายคือธรรม ได้แก่ พระมหากรุณาธิคุณ พระปัญญาธิคุณ และพระบริสุทธิคุณ dharma + body คุณความดี + ตัว entityN+N

ละแวกคำ · the neighbourhood

พบใน · found inside 30

ขันติธรรม คติธรรม คริสต์ธรรม คุณธรรม จริยธรรม ชอบธรรม ทรงธรรม ธรรมกถา ธรรมคุณ ธรรมชาติ ธรรมนิยม ธรรมบท ธรรมเนียม นักธรรม นามธรรม นิติธรรม บุญธรรม ภูมิธรรม มนุษยธรรม มโนธรรม ยุติธรรม รูปธรรม วัฒนธรรม ศีลธรรม สัจธรรม อารยธรรม เที่ยงธรรม เปรียญธรรม เป็นธรรม ไทยธรรม

กลับกัน · the other way round

The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.

คุณธรรม ธรรมคุณ

เสียงพ้อง · sounds identical, is not this word

RTGS drops tone, so these read the same and are not the same. The site's own search collapses them.

ทำ

ร่วมครึ่งคำ · shares a half with

Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.

คุณ คุณค่า คุณตัว คุณนาย บุญคุณ พระคุณ พุทธคุณ รู้คุณ

ภูมิ ชัยภูมิ ภูมิฐาน ภูมิรู้ ภูมิวิทยา ภูมิอากาศ ภูมิใจ ศรีภูมิ

ศีล ถือศีล ทรงศีล ศีลอด

บุญ กินบุญ คู่บุญ ทำบุญ บุญคุณ บุญมี สิ้นบุญ ใจบุญ ใบบุญ

มนุษย มนุษยชาติ มนุษยเทพ มนุษยโลก

ทรง คนทรง ทรงงาน ทรงช้าง ทรงรถ ทรงเครื่อง ทรงเจ้า ทรงเรือ ผ้าทรง ยกทรง รูปทรง เครื่องทรง

นัก นักข่าว นักบุญ นักร้อง นักสิทธิ์ นักเรียน นักโทษ

บท กลบท บทเรียน แม่บท

คำที่สับสนกันได้ · easily confused

ทำ — spellingverified · ตรวจแล้ว

ยังต้องตรวจ · open questions

⚑ Auto-ingested: senses are listed in the RID's order and no EXTENDS chain has been asserted. Order the senses and file each compound under the one that motivates it to reach status 'mapped'.
⚑ Attested in this corpus: 35 manuscript titles, 284 item titles. Turn the useful ones into ATTESTED_IN edges.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ The Wiktionary bridge gave one English gloss for the whole word and the ingest copied it onto every sense. It has been moved to `bridge_en` at the word; the senses now show their RID Thai and await English of their own.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.