แตก · taek

ที่มา · etymology probable · น่าจะใช่

สืบทอดจากไทดั้งเดิม *p.reːkᴰ (“แตก; ระเบิด”); เทียบจีนเก่า 爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “ระเบิด”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ແຕກ (แตก), ไทลื้อ ᦶᦎᧅ (แตก), ไทใหญ่ တႅၵ်ႇ (แต่ก), ไทดำ ꪵꪔꪀ (แตก), อาหม 𑜄𑜢𑜀𑜫 (ติก์)，จ้วงแบบจั่วเจียง pek， จ้วง dek

จัดลำดับแล้ว · mapped

The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.

ความหมาย · the senses

Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.

1แยกออกจากส่วนรวม

แยกออกจากส่วนรวม

speechprobable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
แตกหัก taek-hak	เด็ดขาดถึงที่สุดไม่ข้างใดก็ข้างหนึ่งเป็นได้รู้ดีกัน lit. fracture + tear แยกออกจากส่วนรวม + พับงอ V+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
แตกแยก taek-yaek	split แตกสามัคคี lit. fracture + separate แยกออกจากส่วนรวม + ทำให้สิ่งที่รวมกันอยู่หรือประกอบกั V+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
วงแตก wong-taek	เลิกการรวมกลุ่มหรือกิจกรรมที่ทำเป็นกลุ่มโดยกะทันหันและแยกย้ายกันไป เพราะเกิดเหตุอย่างใดอย่างหนึ่ง lit. zone + fracture รูปเขียนมีเส้นล้อมรอบไม่มีเหลี่ยม + แยกออกจากส่วนรวม N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
แตกต่าง taek-tang	other ไม่เหมือนกัน, ผิดกัน lit. fracture + other แยกออกจากส่วนรวม + ภาชนะสำหรับบรรทุกสิ่งของมีคานพาดไว V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
หน้าแตก na-taek	อาการที่ต้องได้รับความอับอายขายหน้าอย่างยิ่งเพราะผิดหวังอย่างมากหรือเพราะถูกโต้ถูกย้อนกลับมาอย่างเถียงไม่ขึ้นเป็นต้น lit. before + fracture ส่วนของศีรษะตั้งแต่หน้าผากลงมาจดคา + แยกออกจากส่วนรวม N+V also filed under หน้า head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
โป๊ะแตก po-taek	ชื่ออาหารอย่างหนึ่ง ใช้ของทะเล เช่น หอยแมลงภู่สด ปลากะพง ปูม้า ปลาหมึก กุ้ง ต้มในน้ำเดือดซึ่งมีตะไคร้ ใบมะกรูด หัวหอม รากผักชี ปรุงรสเปรี้ยวเค็มด้วยมะขามหรือมะนาว น้ำปลา พริกขี้หนู พริกแห้งเผา ที่สำหรับดักปลาทะเล ทำด้วยเสาไม้จร + แยกออกจากส่วนรวม N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
แพแตก phaetaek	ลักษณะที่ครอบครัวเป็นต้น แตกกระจัดกระจายแยกย้ายกันไป เพราะหัวหน้าครอบครัวหรือผู้เป็นหลักเป็นประธานประสบความวิบัติหรือเสียชีวิต lit. raft + fracture ไม้ไผ่หรือซุงเป็นต้นที่ผูกมัดเรียง + แยกออกจากส่วนรวม N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
แตกคอ taek-kho	หมางใจกันเพราะภายหลังเกิดมีความเห็นหรือรสนิยมไม่ตรงกัน, แตกสามัคคี lit. fracture + neck แยกออกจากส่วนรวม + ส่วนของร่างกายที่ต่อศีรษะกับตัว V+N also filed under คอ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
ดีแตก di-taek	เคยดีมาแล้วแต่กลับเสียในภายหลัง lit. good + fracture มีลักษณะที่เป็นไปในทางที่ต้องการ น + แยกออกจากส่วนรวม ADJ+V also filed under ดี head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป

⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.

2ทำให้แยกออกจากส่วนรวม

ทำให้แยกออกจากส่วนรวม

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: Causing the separation rather than undergoing it. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
แตกเงิน taek-ngoen	เอาเงินตราหน่วยใหญ่ไปแลกเป็นเงินปลีกหรือหน่วยย่อย lit. fracture + bread ทำให้แยกออกจากส่วนรวม + ธาตุลำดับที่ 47 สัญลักษณ์ Ag เป็นโ V+N also filed under เงิน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

แตกเงิน

taek-ngoen

เอาเงินตราหน่วยใหญ่ไปแลกเป็นเงินปลีกหรือหน่วยย่อย

lit. fracture + bread

ทำให้แยกออกจากส่วนรวม + ธาตุลำดับที่ 47 สัญลักษณ์ Ag เป็นโ

V+N

also filed under เงิน

head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand

standard · ทั่วไป

3คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่

คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by metaphor · อุปมา: A thing that will not be held together: out of control. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
เบรกแตก brek-taek	อาการที่รถเบรกไม่อยู่ ชะลอไม่ได้ (ด้วยสาเหตุใด ๆ) เครื่องห้ามล้อ + คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่ N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: gloss similarity 0.12, next 0.02 probable · น่าจะใช่
ใจแตก chai-taek	ประพฤติไปตามที่ตนนิยมในทางที่ผิดหรือนอกโอวาทจนเคยตัว lit. heart + fracture สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ + คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่ N+V also filed under ใจ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว
แตกตื่น taek-tuen	แห่กันไปด้วยความตื่นเต้น ตกอกตกใจ หรืออยากรู้อยากเห็น เป็นต้น lit. fracture + wake คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่ + ฟื้นจากหลับ V+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป
ห่วยแตก huai-taek	แย่มาก แย่มาก + คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่ ADJ+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป
ขำแตก kham-taek	ขำมาก มีลักษณะหน้าตาคมชวนให้มอง + คุมหรือควบคุมไว้ไม่อยู่ ADJ+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป

4ปะทุ

ปะทุ

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Separating violently: to burst. probable · น่าจะใช่

5ผลิ

ผลิ

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by metaphor · อุปมา: A bud breaking out of the stem. probable · น่าจะใช่

6ไหลออกมาเอง

ไหลออกมาเอง

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 4 ([RID sense 4 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: What bursts flows out of itself. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ก๊อกแตก kok-taek	ร้องไห้น้ำตาพรั่งพรู เครื่องเปิดปิดน้ำจากท่อหรือภาชนะ + ไหลออกมาเอง N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป

7มีรอยแยก, แยกออกเป็นรอย

มีรอยแยก, แยกออกเป็นรอย

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Separated along a line: cracked. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ถังแตก thang-taek	ไม่มีเงินในช่วงใดช่วงหนึ่ง lit. bucket + fracture ภาชนะจำพวกหนึ่ง ทำด้วยไม้หรือโลหะเ + มีรอยแยก N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป
อกแตก ktaek	ลักษณะของเมืองหรือวัดเป็นต้นซึ่งมีลำน้ำหรือทางผ่ากลางเรียกว่า เมืองอกแตก วัดอกแตก lit. chest + fracture ส่วนของร่างกายด้านหน้าอยู่ระหว่างค + มีรอยแยก N+V also filed under อก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป
แตกร้าว taek-rao	crack บาดหมางหรือผิดใจกันจนติดต่อคบหากันอย่างเดิมไม่ได้ lit. fracture + cracked มีรอยแยก + มีรอยแตกลึกเป็นทางลงไปในเนื้อของสิ V+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป

8น้ำอสุจิหลั่ง

น้ำอสุจิหลั่ง

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 6 ([RID sense 6 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Of semen: released. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
แตกใน taek-nai	หลั่งน้ำอสุจิในช่องคลอดหรือทวารหนัก lit. fracture + in น้ำอสุจิหลั่ง + ตรงกันข้ามกับ นอก V+PREP also filed under ใน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8: gloss similarity 0.29, next 0.06 probable · น่าจะใช่
น้ำแตก nam-taek	อาการที่น้ำอสุจิไหลออกมาเวลาเกิดความเสียวสุดยอดทางเพศ lit. water + fracture สารประกอบซึ่งมีองค์ประกอบเป็นธาตุไ + น้ำอสุจิหลั่ง N+V also filed under น้ำ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

แตกใน

taek-nai

หลั่งน้ำอสุจิในช่องคลอดหรือทวารหนัก

lit. fracture + in

น้ำอสุจิหลั่ง + ตรงกันข้ามกับ นอก

V+PREP

also filed under ใน

head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8: gloss similarity 0.29, next 0.06

probable · น่าจะใช่

น้ำแตก

nam-taek

อาการที่น้ำอสุจิไหลออกมาเวลาเกิดความเสียวสุดยอดทางเพศ

lit. water + fracture

สารประกอบซึ่งมีองค์ประกอบเป็นธาตุไ + น้ำอสุจิหลั่ง

N+V

also filed under น้ำ

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand

standard · ทั่วไป

9ตาย, แพ้

ตาย, แพ้

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by metaphor · อุปมา: A line breaking: to be routed, to die. probable · น่าจะใช่

10ที่อ่านหนังสือออกคล่อง

ที่อ่านหนังสือออกคล่อง

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by metaphor · อุปมา: อ่านแตก — reading that has broken through into fluency. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
แตกฉาน taek-chan	ชำนิชำนาญ, เชี่ยวชาญ lit. fracture + Shan V+PROP head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 10 by hand standard · ทั่วไป

11ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม

ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม

speechprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 7 ([RID sense 7 — no English yet]) — by metaphor · อุปมา: A boy's voice cracking as it deepens. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
เสียงแตก seiyngtaek	เสียงพูดในตอนแตกเนื้อหนุ่ม lit. voice + fracture สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยหู + ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม N+V also filed under เสียง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 11: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว

คำประกอบ · compound

meaning, and why

เสียงแตก

seiyngtaek

เสียงพูดในตอนแตกเนื้อหนุ่ม

lit. voice + fracture

สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยหู + ที่มีเสียงห้าวเมื่อเริ่มเป็นหนุ่ม

N+V

also filed under เสียง

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 11: wiktionary lists it as an example of this sense

verified · ตรวจแล้ว

คำประกอบที่ยังไม่จัดเข้าความหมาย · compounds awaiting a sense 1

Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.

คำ · word	meaning
การแตก kan-taek	fracture คำอาการนามของ แตก งาน + แยกออกจากส่วนรวม N+V

ละแวกคำ · the neighbourhood

พบใน · found inside 23

ก๊อกแตก ขำแตก ดีแตก ถังแตก น้ำแตก วงแตก หน้าแตก ห่วยแตก อกแตก เบรกแตก เสียงแตก แตกคอ แตกฉาน แตกตื่น แตกต่าง แตกร้าว แตกหัก แตกเงิน แตกแยก แตกใน แพแตก โป๊ะแตก ใจแตก

ร่วมครึ่งคำ · shares a half with

Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.

หัก บางหัก หักคอ หักหลัง หักเห อกหัก

แยก ท่าแยก แยกตัว แยกวัง

วง ตั้งวง ตีวง พลวง วงกบ วงจร วงรี วงวาร วงเงิน วงใน เขาวง ไผ่วง

ต่าง ต่างชาติ ต่างหู หน้าต่าง แก้ต่าง

หน้า กองหน้า ขายหน้า งามหน้า ตราหน้า ตั้งหน้า ตีหน้า ต่อหน้า นายหน้า น้ำหน้า รับหน้า วางหน้า สีหน้า

แพ ชุมแพ ท่าแพ บางแพ ลอยแพ เรือนแพ

คอ คอแดง ช่องคอ ใจคอ

ดี ขวัญดี ของดี คนดี ดีใจ ถือดี นาดี น้ำดี รู้ดี หัวดี เกินดี ใจดี ได้ดี

ยังต้องตรวจ · open questions

⚑ Auto-ingested: senses are listed in the RID's order and no EXTENDS chain has been asserted. Order the senses and file each compound under the one that motivates it to reach status 'mapped'.
⚑ Attested in this corpus: 1 manuscript titles, 53 item titles. Turn the useful ones into ATTESTED_IN edges.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ The Wiktionary bridge gave one English gloss for the whole word and the ingest copied it onto every sense. It has been moved to `bridge_en` at the word; the senses now show their RID Thai and await English of their own.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.