เสีย · sia

ที่มา · etymology probable · น่าจะใช่

สืบทอดจากไทตะวันตกเฉียงใต้ดั้งเดิม *siəᴬ¹; ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เสีย, ลาว ເສຍ (เสย), คำเมือง ᩈ᩠ᨿᩮ (เสย), เขิน ᩈ᩠ᨿᩮ (เสย), ไทลื้อ ᦵᦉ (เส), ไทดำ ꪎꪸ (สย̂), ไทใหญ่ သေ (เส), ไทใต้คง ᥔᥥᥴ (เส๋), พ่าเก ꩬ︀ေ︀ (เส), อาหม 𑜏𑜦𑜧 (เส) ร่วมเชื้อสายกับลาว ເສຍ (เสย), ไทลื้อ ᦵᦉ (เส), ไทใหญ่ သေ (เส)

คำเมือง · Northern: เสย ᩈ᩠ᨿᩮ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่

จัดลำดับแล้ว · mapped

The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.

ความหมาย · the senses

Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.

1เสื่อมลงไป, ทำให้เลวลงไป

เสื่อมลงไป, ทำให้เลวลงไป

moneyprobable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
เสียสายตา sia-sai-ta	ทำให้ตาเสื่อม เสื่อมลงไป + ระยะที่ตาจะมองเห็นได้ V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.24, next 0.02 probable · น่าจะใช่
เสียหาย sia-hai	เสื่อมเสีย lit. bad + all เสื่อมลงไป + สูญ V+V also filed under หาย head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.15, next 0.00 probable · น่าจะใช่
เสียสติ sia-sa-ti	มีสติฟั่นเฟือน, คุ้มดีคุ้มร้าย lit. bad + reason เสื่อมลงไป + ความรู้สึก V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียหลัก sia-lak	ผิดไปจากหลักการ หลักเกณฑ์ หรือความถูกต้องเป็นต้น lit. bad + key เสื่อมลงไป + เสาที่ปักไว้ V+N also filed under หลัก head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียหน้า sia-na	ขายหน้า lit. bad + before เสื่อมลงไป + ส่วนของศีรษะตั้งแต่หน้าผากลงมาจดคา V+N also filed under หน้า head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียขวัญ sia-khwan	กำลังใจเสีย lit. bad + khwan เสื่อมลงไป + ผมหรือขนที่ขึ้นเวียนเป็นก้นหอย V+N also filed under ขวัญ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand flips with ขวัญเสีย — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป
เสียท่า sia-tha	พลาดท่า lit. bad + landing เสื่อมลงไป + ฝั่งน้ำสำหรับขึ้นลงหรือจอดเรือ V+N also filed under ท่า head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียใจ sia-chai	regret; unhappy ไม่สบายใจเพราะมีเรื่องไม่สมประสงค์หรือผิดประสงค์ lit. bad + heart เสื่อมลงไป + สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ V+N also filed under ใจ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียตัว sia-tua	ถูกชายร่วมประเวณี (ใช้แก่ผู้หญิง), เสียเนื้อเสียตัว ก็ว่า lit. bad + form เสื่อมลงไป + รูป V+N also filed under ตัว head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสื่อมเสีย sueam-sia	เสียหาย lit. passé + bad น้อยลง + เสื่อมลงไป V+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
ขวัญเสีย khwan-sia	กำลังใจเสีย lit. khwan + bad ผมหรือขนที่ขึ้นเวียนเป็นก้นหอย + เสื่อมลงไป N+V also filed under ขวัญ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand flips with เสียขวัญ — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป
เสียน้ำใจ sia-nam-chai	รู้สึกน้อยใจเนื่องจากอีกฝ่ายหนึ่งไม่เห็นคุณค่าหรือความตั้งใจดีของตนเป็นต้น เสื่อมลงไป + ใจแท้ ๆ V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียสันดาน sia-san-dan	เสียอุปนิสัยที่มีมาแต่กำเนิด (ใช้เป็นคำตำหนิ) lit. bad + nature เสื่อมลงไป + อุปนิสัยที่มีมาแต่กำเนิด V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
เสียรู้ sia-ru	แพ้เพราะโง่กว่าเขาหรือไม่ทันชั้นเชิงเขา lit. bad + know เสื่อมลงไป + แจ้ง V+V also filed under รู้ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป

⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.

2สูญไป, หมดไป, สิ้นไป

สูญไป, หมดไป, สิ้นไป

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: Deterioration to the end of it: lost, used up, gone. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
สูญเสีย sun-sia	fall สูญไปทั้งหมดหรือเพียงบางส่วน lit. all + bad ทำให้หายสิ้นไป + สูญไป V+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2: gloss similarity 0.13, next 0.04 probable · น่าจะใช่
เสียดาย sia-dai	regret รู้สึกอยากได้สิ่งที่เสียไปพลาดไปเป็นต้น ให้กลับคืนมา สูญไป + ใช้มีดหรือจอบเป็นต้นถากต้นหญ้าเพื่ V+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป
เสียสละ sia-sa-la	sacrifice ให้โดยยินยอม, ให้ด้วยความเต็มใจ lit. bad + abdicate สูญไป + ขนเม่น V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป
เสียเวลา sia-we-la	dawdle ใช้เวลาหมดไป lit. bad + time สูญไป + ชั่วขณะความยาวนานที่มีอยู่หรือเป็น V+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป

3ชำรุด

ชำรุด

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Deteriorated in structure: damaged. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ท้องเสีย thong-sia	อาการที่ถ่ายอุจจาระบ่อยกว่าปรกติหรือถ่ายกะปริบกะปรอย lit. carry + bad ส่วนของร่างกายด้านหน้า ตั้งแต่ลิ้น + ชำรุด N+V also filed under ท้อง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

ท้องเสีย

thong-sia

อาการที่ถ่ายอุจจาระบ่อยกว่าปรกติหรือถ่ายกะปริบกะปรอย

lit. carry + bad

ส่วนของร่างกายด้านหน้า ตั้งแต่ลิ้น + ชำรุด

N+V

also filed under ท้อง

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand

standard · ทั่วไป

4ใช้ไม่ได้

ใช้ไม่ได้

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 3 ([RID sense 3 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: And so unusable. probable · น่าจะใช่

5ยับเยิน, ย่อยยับ

ยับเยิน, ย่อยยับ

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Deterioration carried to ruin. probable · น่าจะใช่

6บูด

บูด

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Food deteriorating: turned, sour. probable · น่าจะใช่

7เน่า

เน่า

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 6 ([RID sense 6 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: And past turning: rotten. probable · น่าจะใช่

8ไม่ดี

ไม่ดี

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: Simply bad. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ชื่อเสีย chue-sia	ชื่อเสียงในทางไม่ดี lit. name + bad คำที่ตั้งขึ้นสำหรับเรียกคน สัตว์ ส + ไม่ดี N+V also filed under ชื่อ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand standard · ทั่วไป
ปากเสีย pak-sia	ชอบพูดจาว่าร้ายคนอื่น lit. mouth + bad อวัยวะส่วนหนึ่งของร่างกายคนและสัตว + ไม่ดี N+V also filed under ปาก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand standard · ทั่วไป

9จ่ายเงิน, ชำระเงิน

จ่ายเงิน, ชำระเงิน

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: Money going out of one's hands: to pay. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
เสียผี sia-phi	ทำพิธีเซ่นผีเพื่อขอขมาในความผิดเชิงชู้สาวตามประเพณีท้องถิ่น lit. bad + spirit จ่ายเงิน + สิ่งที่มนุษย์เชื่อว่าเป็นสภาพลึกลั V+N also filed under ผี head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

เสียผี

sia-phi

ทำพิธีเซ่นผีเพื่อขอขมาในความผิดเชิงชู้สาวตามประเพณีท้องถิ่น

lit. bad + spirit

จ่ายเงิน + สิ่งที่มนุษย์เชื่อว่าเป็นสภาพลึกลั

V+N

also filed under ผี

head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 9 by hand

standard · ทั่วไป

10หมดทรัพย์สินไปเพราะการพนัน

หมดทรัพย์สินไปเพราะการพนัน

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Property going out at the gambling table. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ได้เสีย dai-sia	ได้เงินเสียเงินจากการเล่นการพนันเป็นต้น lit. have + bad รับมาหรือตกมาเป็นของตัว + หมดทรัพย์สินไปเพราะการพนัน V+V also filed under ได้ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 10 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

ได้เสีย

dai-sia

ได้เงินเสียเงินจากการเล่นการพนันเป็นต้น

lit. have + bad

รับมาหรือตกมาเป็นของตัว + หมดทรัพย์สินไปเพราะการพนัน

V+V

also filed under ได้

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 10 by hand

standard · ทั่วไป

11ตาย (ใช้แก่คนทั่วไป)

ตาย (ใช้แก่คนทั่วไป)

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by euphemism · คำเลี่ยง: A person being lost — the ordinary way to say someone died. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
เสียชีวิต sia-chi-wit	ตาย (ใช้แก่คนทั่วไป) lit. bad + life ตาย + ความเป็นอยู่ V+N also filed under ชีวิต head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 11: gloss similarity 0.53, next 0.04 probable · น่าจะใช่

12ทิ้ง

ทิ้ง

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 2 ([RID sense 2 — no English yet]) — by metonymy · นามนัย: Letting a thing go: to discard it. probable · น่าจะใช่

13ที่ไม่ดี

ที่ไม่ดี

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 8 ([RID sense 8 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: The bad one, the defective one. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ของเสีย khong-sia	สิ่งที่ร่างกายขับออกมาเช่นเหงื่อ ปัสสาวะ อุจจาระ lit. by + bad สิ่งต่าง ๆ + ที่ไม่ดี N+V also filed under ของ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 13 by hand standard · ทั่วไป
ไอเสีย ai-sia	ไอที่เกิดจากการเผาไหม้ของน้ำมันเครื่องยนต์ที่ขับถ่ายออกทางท่อ lit. cough + bad สิ่งที่มีลักษณะอย่างควัน ลอยออกมาจ + ที่ไม่ดี N+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 13 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบ · compound

meaning, and why

ของเสีย

khong-sia

สิ่งที่ร่างกายขับออกมาเช่นเหงื่อ ปัสสาวะ อุจจาระ

lit. by + bad

สิ่งต่าง ๆ + ที่ไม่ดี

N+V

also filed under ของ

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 13 by hand

standard · ทั่วไป

ไอเสีย

ai-sia

ไอที่เกิดจากการเผาไหม้ของน้ำมันเครื่องยนต์ที่ขับถ่ายออกทางท่อ

lit. cough + bad

สิ่งที่มีลักษณะอย่างควัน ลอยออกมาจ + ที่ไม่ดี

N+V

head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 13 by hand

standard · ทั่วไป

14พิการ

พิการ

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 3 ([RID sense 3 — no English yet]) — by specialisation · แคบลง: Damaged in the body: disabled. probable · น่าจะใช่

15เน้นความหมายหรือให้เสร็จไป (ประกอบท้ายกริยาหรือวิเศษณ์)

เน้นความหมายหรือให้เสร็จไป (ประกอบท้ายกริยาหรือวิเศษณ์)

moneyprobable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 ([RID sense 1 — no English yet]) — by generalisation · กว้างขึ้น: Bleached to a particle after a verb, finishing it off. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
สั่งเสีย sang-sia	เตือน, กำชับ, บอกให้เข้าใจ lit. order + bad บอกไว้เพื่อให้ทำหรือให้ปฏิบัติเป็น + เน้นความหมายหรือให้เสร็จไป V+V head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 15 by hand standard · ทั่วไป

คำประกอบที่ยังไม่จัดเข้าความหมาย · compounds awaiting a sense 9

Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.

คำ · word	meaning
ความเสีย khwam-sia	คำอาการนามของ เสีย -ness + bad เรื่อง + เสื่อมลงไป N+V
การได้เสีย kan-dai-sia	คำอาการนามของ ได้เสีย คำอาการนามของ ได้ + เสื่อมลงไป N+V
ความเสื่อมเสีย khwam-sueam-sia	disgrace คำอาการนามของ เสื่อมเสีย คำอาการนามของ เสื่อม + เสื่อมลงไป N+V
การเสื่อมเสีย kan-sueam-sia	คำอาการนามของ เสื่อมเสีย fall + bad คำอาการนามของ เสื่อม + เสื่อมลงไป N+V
การสั่งเสีย kan-sang-sia	คำอาการนามของ สั่งเสีย คำอาการนามของ สั่ง + เสื่อมลงไป N+V
การสูญเสีย kan-sun-sia	คำอาการนามของ สูญเสีย คำอาการนามของ สูญ + เสื่อมลงไป N+V
ความสูญเสีย khwam-sun-sia	loss คำอาการนามของ สูญเสีย คำอาการนามของ สูญ + เสื่อมลงไป N+V
การท้องเสีย kan-thong-sia	คำอาการนามของ ท้องเสีย คำอาการนามของ ท้อง + เสื่อมลงไป N+V
การเสีย kan-sia	คำอาการนามของ เสีย งาน + เสื่อมลงไป N+V

ละแวกคำ · the neighbourhood

พบใน · found inside 27

ขวัญเสีย ของเสีย ชื่อเสีย ท้องเสีย ปากเสีย สั่งเสีย สูญเสีย เสียขวัญ เสียชีวิต เสียดาย เสียตัว เสียท่า เสียน้ำใจ เสียผี เสียรู้ เสียสติ เสียสละ เสียสันดาน เสียสายตา เสียหน้า เสียหลัก เสียหาย เสียเวลา เสียใจ เสื่อมเสีย ได้เสีย ไอเสีย

กลับกัน · the other way round

The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.

ขวัญเสีย เสียขวัญ

ร่วมครึ่งคำ · shares a half with

Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.

หาย ขวัญหาย หายตัว หายยา หายหัว หายใจ ใจหาย

หลัก หนองหลัก หลักฐาน หลักฟ้า หลักลอย หลักสาม หลักเมือง

หน้า กองหน้า ขายหน้า งามหน้า ตราหน้า ตั้งหน้า ตีหน้า ต่อหน้า นายหน้า น้ำหน้า รับหน้า วางหน้า สีหน้า

ขวัญ ขวัญข้าว ขวัญดี ขวัญตา ขวัญหาย ขวัญอ่อน ขวัญเมือง ขวัญใจ ของขวัญ ข้าวขวัญ คำขวัญ ตลาดขวัญ ทำขวัญ

ท่า ตั้งท่า ทำท่า ทีท่า ท่างาม ท่าชัย ท่าช้าง ท่าทอง ท่าทาง ท่าที ท่าบ่อ ท่าพระ ท่าม่วง

ใจ กลับใจ กินใจ ขวัญใจ ขัดใจ ขาดใจ คาใจ คู่ใจ จับใจ ดีใจ ตกใจ ตัดใจ ตั้งใจ

ตัว กินตัว ขอตัว ขาดตัว ขายตัว คุณตัว ชื่อตัว ตัวกลาง ตัวขาว ตัวดำ ตัวตั้ง ตัวนำ ตัวร้าย

รู้ นกรู้ ภูมิรู้ รับรู้ รู้คิด รู้คุณ รู้ดี รู้ตัว รู้ใจ เรียนรู้

ยังต้องตรวจ · open questions

⚑ Auto-ingested: senses are listed in the RID's order and no EXTENDS chain has been asserted. Order the senses and file each compound under the one that motivates it to reach status 'mapped'.
⚑ Attested in this corpus: 1 manuscript titles, 28 item titles. Turn the useful ones into ATTESTED_IN edges.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ The Wiktionary bridge gave one English gloss for the whole word and the ingest copied it onto every sense. It has been moved to `bridge_en` at the word; the senses now show their RID Thai and await English of their own.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.