ยืมมาจากสันสกฤต रूप (รูป) หรือบาลี รูป; ร่วมเชื้อสายกับลาว ຮູບ (ฮูบ), ไทลื้อ ᦷᦣᧇ (โฮบ) เป็นศัพท์บัญญัติสำนักงานราชบัณฑิตยสภาของ figure, form (คำนาม ความหมาย 2–5 ↓)
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| รูปธรรม rup-pa-tham | สิ่งที่รู้ได้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย อันได้แก่ รูปเสียง กลิ่น รส และสิ่งที่สามารถสัมผัสได้ด้วยกาย, คู่กับ นามธรรม lit. image + dharma สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 + คุณความดี N+Nalso filed under ธรรม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.18, next 0.04 entityprobable · น่าจะใช่ |
| พุทธรูป phut-tha-rup | (พระ~) รูปเปรียบหรือรูปแทนองค์พระพุทธเจ้า lit. the awakened one + image ผู้ตรัสรู้ + สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 N+Nalso filed under พุทธ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| รูปถ่าย rup-thai | photo ภาพที่บันทึกไว้ด้วยวิธีให้แสงผ่านฟิล์มรูปเป็นต้นลงบนแผ่นวัสดุไวแสง เช่น กระดาษอัดรูป แล้วนำไปล้างตามกรรมวิธีเพื่อให้รูปปรากฏ สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 + เอาออกจากที่หนึ่งไปใส่อีกที่หนึ่ง N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ฝังรูป fangrup | วิธีทำคุณอย่างหนึ่ง โดยปั้นรูปสมมุติของศัตรูด้วยขี้ผึ้งหรือดินเหนียว เสกคาถาอาคมแล้วนำไปฝังใต้บันไดเรือน ป่าช้า หรือทางสามแพร่ง lit. bury + image จมหรือทำให้จมลงไปจากระดับพื้นจนมิด + สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| พระรูป phrarup | รูป lit. the honorific prefix phra + image คำใช้แทนชื่อเรียกภิกษุสงฆ์และภิกษุ + สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 N+Nalso filed under พระ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| รูปภาพ rup-phap | picture; image; photograph รูปที่วาดหรือเขียนขึ้น เป็นต้น lit. image + image สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 + ความมี N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| รูปสระ rup-sa-ra | ตัวอักษรที่ใช้แทนเสียงสระ เช่น ะ า lit. image + vowel สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 + แอ่งน้ำขนาดใหญ่ ซึ่งเป็นเองหรือคนข N+Nalso filed under สระ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| หมดรูป mot-rup | อาการที่ทำให้รู้สึกน่าสังเวช lit. all + image สิ้น + ร่าง V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| แปรรูป prae-rup | วิธีเอาเถ้าถ่านและกระดูกศพที่เผาเสร็จแล้วบนกองฟอนมาเรียงลำดับเป็นอย่างรูปคน ให้หัวอยู่ทางทิศตะวันตกแล้วหันกลับมาทางทิศตะวันออก lit. become + image เปลี่ยนกลายไปจากลักษณะหรือภาวะเดิม + ร่าง V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| รูปร่าง rup-rang | form; figure; pattern ลักษณะร่างกาย ร่างกาย + รูปทรง N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: gloss similarity 0.26, next 0.11 entityprobable · น่าจะใช่ |
| รูปพรรณ rup-pa-phan | identity ลักษณะ, รูปร่างและสี ร่างกาย + คำพ้องความของ ชนิด N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| รูปสมบัติ rup-pa-som-bat | รูปงาม lit. image + riches ร่างกาย + ความถึงพร้อม หมายถึง ทรัพย์สิน เงิ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| รูปทรง rup-song | form; shape ทรวดทรง สัณฐาน ประกอบด้วยความกว้าง หนาหรือลึก และสูง lit. image + form เค้าโครง + รูปร่าง N+Nalso filed under ทรง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| รูปการณ์ rupkarn | ลักษณะของเรื่องราว, เค้ามูลของเรื่องราว เค้าโครง + เค้า N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| สำเร็จรูป sam-ret-rup | ที่ทำไว้เสร็จเรียบร้อยแล้ว lit. finish + image เสร็จ + แบบ V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
| รูปแบบ rup–baep | form; manner; style รูปที่กำหนดขึ้นเป็นหลักหรือเป็นแนวซึ่งเป็นที่ยอมรับ lit. image + model แบบ + สิ่งที่กำหนดให้ถือเป็นหลักหรือเป็น N+Nalso filed under แบบ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| อัญรูป an-ya-rup | ธาตุเดียวกันแต่มีสมบัติและรูปแบบต่างกัน เมื่อนำไปทำปฏิกิริยากับธาตุอื่นธาตุเดียวกัน จะให้ผลเป็นสารประกอบอันเดียวกัน เช่น ธาตุคาร์บอน มีอัญรูป คือ เพชร กับ แกรไฟต์ เมื่อนำอัญรูปทั้ง 2 นี้ ไปเผาด้วยความร้อนสูงกับธาตุออกซิเ อื่น + แบบ ADJ+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| รูปชี rup-chi | นักบวชหญิง ใช้เรียกพระภิกษุสามเณร + นักบวช N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand entitystandard · ทั่วไป |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| เทวรูป the-wa-rup | รูปเทพเจ้าหรือเทวดาที่เคารพนับถือ เทวดา + สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ 1 entityN+N |
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.