ยืมมาจากเขมรเก่า រាជ (ราช), រាជ្ជ (ราชฺช), រាច (ราจ), រជ (รช), จากสันสกฤต राज (ราช) หรือบาลี ราช; ร่วมเชื้อสายกับเขมร រាជ (ราช)
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| อธิราช a-thi-rat | พระเจ้าแผ่นดินผู้ยิ่งใหญ่ ยิ่ง + พระเจ้าแผ่นดิน ADJ+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| มหาราช ma-ha-rat | พระนามพระมหากษัตริย์ที่ทรงบำเพ็ญพระราชกรณียกิจอันยังประโยชน์อย่างเยี่ยมยอดแก่ชาติ เช่น ทรงกอบกู้อิสรภาพ ทรงปกครองช่วยเหลือประชาชนให้อยู่เย็นเป็นสุข ทรงทำนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญ ด้วยพระปรีชาสามารถของพระองค์ จะได้รับการถว ใหญ่ + พระเจ้าแผ่นดิน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ยมราช yom-ma-rat | เทพผู้เป็นใหญ่ประจำยมโลก ร้องไห้ + พระเจ้าแผ่นดิน V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ทรราช tho-ra-rat | tyrant ผู้ปกครองบ้านเมืองที่ใช้อำนาจตามอำเภอใจ ทำความเดือดร้อนทารุณให้แก่ผู้อยู่ใต้การปกครองของตน, เรียกลัทธิเช่นนั้นว่า ทรราชย์ หรือ ระบบทรราชย์ ชั่ว + พระเจ้าแผ่นดิน ADJ+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| เอกราช ek-ka-rat | independence เป็นอิสระแก่ตน, ไม่ขึ้นแก่ใคร lit. one + king หนึ่ง + พระเจ้าแผ่นดิน also filed under เอก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ราชสมบัติ rat-cha-som-bat | สมบัติของพระมหากษัตริย์ lit. king + riches ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ความถึงพร้อม หมายถึง ทรัพย์สิน เงิ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชยาน rachyan | ยานชนิดมีคานหาม ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ที่หย่อน ห้อย ย้อย หรือคล้อยลงกว่า N+ADJhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ราชอำนาจ rat-cha-am-nat | อำนาจของพระมหากษัตริย์ lit. king + power ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + สิทธิ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชบัลลังก์ rat-cha-ban-lang | crown บัลลังก์ของพระมหากษัตริย์ lit. king + throne ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + พระแท่นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ภ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชธานี rat-cha-tha-ni | เมืองหลวง ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + เมือง N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชโองการ rat-cha-ong-kan | คำสั่งราชการของพระมหากษัตริย์ เรียกว่า พระบรมราชโองการ, โบราณใช้ว่า พระราชโองการ ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + คำศักดิ์สิทธิ์ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชกิจ rat-cha-kit | กิจของพระราชาทั้งที่เป็นส่วนพระองค์และราชการ ใช้ว่า พระราชกิจ lit. king + business ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ธุระ N+Nalso filed under กิจ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชการ rat-cha-kan | การงานของรัฐบาลหรือของพระเจ้าแผ่นดิน ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + งาน N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชสกุล rat-cha-sa-kun | ตระกูลฝ่ายพ่อ ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ตระกูล N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ประเทศราช pra-thet-sa-rat | เมืองที่มีเจ้าผู้ครองเมืองของตนเองแต่อยู่ภายใต้อำนาจควบคุมดูแลและคุ้มครองของพระมหากษัตริย์ของอีกประเทศหนึ่ง ซึ่งเจ้าเมืองประเทศราชนั้นมีหน้าที่ส่งเครื่องราชบรรณาการถวายเป็นประจำและในเวลาเกิดศึกสงครามต้องเกณฑ์กำลังทหารเข้ lit. country + king บ้านเมือง + ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชประเพณี rat-cha-pra-phe-ni | ประเพณีที่พระราชาพึงปฏิบัติ lit. king + tradition ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + สิ่งที่นิยมถือประพฤติปฏิบัติสืบ ๆ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชสำนัก rat-cha-sam-nak | ที่ทำการของพระเจ้าแผ่นดิน, วัง lit. king + school ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ที่อยู่อาศัย N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชพิธี rat-cha-phi-thi | พิธีของพระเจ้าแผ่นดินและพระบรมวงศานุวงศ์ ใช้ว่า พระราชพิธี ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + งานที่จัดขึ้นตามลัทธิหรือความเชื่อ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชสวัสดิ์ rat-cha-sa-wat | กฎและข้อพึงกระทำของผู้รับใช้เบื้องพระยุคลบาท ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + รูปแบบอื่นของ สวัสดี N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชอาณาจักร rat-cha-a-na-chak | kingdom เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของกษัตริย์ lit. king + kingdom ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + เขตแดนที่อยู่ในอำนาจปกครองของประเท N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชอาสน์ rat-cha-at | ที่นั่งของพระเจ้าแผ่นดิน ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + รูปแบบอื่นของ อาสนะ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ราชบัณฑิต rat-cha-ban-dit | นักปราชญ์หลวงมีความรู้ทางภาษาบาลี lit. king + sage ที่เกี่ยวกับพระเจ้าแผ่นดิน + ผู้ทรงความรู้ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
Used to build place names. Not listed as a sense by the RID, but 5 of this head's dictionary-attested compounds are place-name definitions (ชื่อตำบล / ชื่ออำเภอ / ชื่อเขต).
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เทวราช the-wa-rat | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอไชโย จังหวัดอ่างทอง เทวดา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว |
| ทัพราช thap-rat | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว lit. army + rat as an element in place names กองทหาร + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+Nalso filed under ทัพ head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว |
| จักราช chak-ka-rat | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดนครราชสีมา ทำให้เป็นแฉก ๆ หรือหยัก ๆ คล้ายฟัน + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymverified · ตรวจแล้ว |
| ห้วยราช huai-rat | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดบุรีรัมย์ lit. stream pool + rat as an element in place names แอ่งน้ำลึกกว้างมีทางน้ำไหลจากภูเขา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+Nalso filed under ห้วย head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว |
| เทพราช thep-pha-rat | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา lit. god + rat as an element in place names เทวดา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+Nalso filed under เทพ head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว |
| ราชบุรี rat-cha-bu-ri | (จังหวัด~) ชื่อจังหวัดในภาคตะวันตกของประเทศไทย lit. rat as an element in place names + town ใช้ประกอบชื่อสถานที่ + เมือง N+Nalso filed under บุรี head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
attested in 6 of 5333 northern wats — A counted edge, re-derivable from wats_north.json. verified · ตรวจแล้ว
⚑ open question: This sense is NOT in the RID's own sense list. It is added on counted evidence — 5 place-name compounds — and which literal sense it grew out of has not been argued, so it carries no EXTENDS edge yet.
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| คชราช khot-cha-rat | คุดทะราด ช้าง + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| โคราช kho-rat | คำพ้องความของ นครราชสีมา cow + king วัว + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| มัจจุราช mat-chu-rat | เจ้าแห่งความตาย คือ พญายม ความตาย + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| นรราช no-ra-rat | พระราชา คน + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| มฤตยูราช ma-ruet-ta-yu-rat | เจ้าแห่งความตาย คือ พญายม ความตาย + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| ราชวงศ์ rat-cha-wong | dynasty วงศ์ตระกูลของกษัตริย์ พระเจ้าแผ่นดิน + เชื้อสาย entityN+N |
| ราชกุมาร rat-cha-ku-man | เจ้าชาย, ลูกชายของกษัตริย์ พระเจ้าแผ่นดิน + เด็กชาย entityN+N |
| สังฆราช sang-kha-rat | ตำแหน่งพระมหาเถระผู้เป็นใหญ่สูงสุดในสังฆมณฑล รูปแบบอื่นของ สงฆ์ + พระเจ้าแผ่นดิน entityN+N |
| ราชวงค์ rat-cha-wong | รูปสะกดผิดของ ราชวงศ์ พระเจ้าแผ่นดิน + รูปสะกดผิดของ วงศ์ entityN+N |
| ราชกาล rat-cha-kan | รูปสะกดผิดของ รัชกาล พระเจ้าแผ่นดิน + เวลา entityN+N |
RTGS drops tone, so these read the same and are not the same. The site's own search collapses them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.