ภูมิ · phum

ที่มา · etymology probable · น่าจะใช่

ยืมมาจากสันสกฤต भूमि (ภูมิ) หรือบาลี ภูมิ

จัดลำดับแล้ว · mapped

The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.

ความหมาย · the senses

Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.

1land; ground

แผ่นดิน, ที่ดิน

probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ภูมิศาสตร์ phu-mi-sat	geography วิชาที่ศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติกับสังคมที่ปรากฏในดินแดนต่าง ๆ ของโลก lit. land + discipline แผ่นดิน + ระบบวิชาความรู้ N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ปริภูมิ pa-ri-phum	เซตที่มีโครงสร้างบางอย่าง อาจเป็นโครงสร้างแบบเรขาคณิตหรือโครงสร้างแบบอื่นก็ได้ แย้ม + แผ่นดิน V+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป
รณภูมิ ron-na-phum	สนามรบ เสียง + แผ่นดิน N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
แผนภูมิ phaen-phum	แผนที่ เส้น หรือ ตาราง ที่ทำขึ้นเพื่อแสดงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง lit. plan + land สิ่งที่กำหนดถือเป็นแนวดำเนิน + แผ่นดิน N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิลำเนา phum-lam-nao	ถิ่นที่อยู่อันเป็นแหล่งสำคัญ แผ่นดิน + แนว N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิอากาศ phu-mi-a-kat	อากาศประจำถิ่น, ลักษณะอากาศเฉลี่ยของภูมิภาคแห่งใดแห่งหนึ่งในช่วงระยะเวลาหนึ่งซึ่งอาจเป็นเดือน เป็นปี หรือเป็นศตวรรษก็ได้ lit. land + air แผ่นดิน + แก๊สผสมที่ประกอบด้วยไนโตรเจนและออก N+N also filed under อากาศ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิวิทยา phu-mi-wit-tha-ya	ธรณีวิทยา lit. land + knowledge แผ่นดิน + ความรู้ N+N also filed under วิทยา head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิประเทศ phu-mi-pra-thet	landscape ลักษณะทางกายภาพและทางธรรมชาติของแผ่นดิน รวมถึงความสูงต่ำของผิวโลก ทะเลสาบ ถนนหนทาง และเมืองต่าง ๆ lit. land + country แผ่นดิน + บ้านเมือง N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิภาค phu-mi-phak	region หัวเมือง lit. land + sector แผ่นดิน + ส่วน N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ชัยภูมิ chai-ya-phum	ทำเลที่เหมาะ lit. victory + land การชนะ + แผ่นดิน N+N also filed under ชัย head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป
ภูมิรัฐศาสตร์ phu-mi-rat-tha-sat	วิชาในหมวดสังคมศาสตร์สาขาหนึ่ง มีลักษณะคล้ายวิชาภูมิศาสตร์การเมือง แต่เน้นหนักไปทางการเมือง แผ่นดิน + วิชาว่าด้วยการเมืองและการปกครองประ N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand entitystandard · ทั่วไป

⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.

2เทวีแห่งโลก เรียกว่า ภูมิ หรือ ภูเทวี

เทวีแห่งโลก เรียกว่า ภูมิ หรือ ภูเทวี

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 (land; ground) — by metonymy · นามนัย: The earth as the goddess of it — ภูเทวี. probable · น่าจะใช่

3พื้น, ชั้น

พื้น, ชั้น

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 1 (land; ground) — by metaphor · อุปมา: Ground becomes level, stratum, storey. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ตติยภูมิ ta-ti-ya-phum	ที่สาม, ขั้นสาม, ที่ต่อจากทุติยภูมิ ที่สาม + พื้น head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป
ทุติยภูมิ thu-ti-ya-phum	secondary ที่สอง, ขั้นสอง, รอง, ที่ตามมา, ที่ต่อจากปฐมภูมิ ที่ 2 + พื้น head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป
อบายภูมิ a-bai-ya-phum	ภูมิกำเนิดที่ปราศจาก ความเจริญมี ๔ คือนรกเปรตวิสัยอสุรกายภูมิ และกำเนิดเดรัจฉาน ที่ที่ปราศจากความเจริญ + พื้น N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป
อุณหภูมิ un-ha-phum	temperature ระดับความสูงต่ำของความร้อน นิยมวัดได้ด้วยเครื่องมือที่เรียกว่า เทอร์โมมิเตอร์ ร้อน + พื้น ADJ+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป
ปฐมภูมิ pa-thom-ma-phum	แรก, ขั้นแรก, ดั้งเดิม, เบื้องต้น, พื้นฐาน ประถม + พื้น ADJ+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป

4พื้นเพ

พื้นเพ

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 3 ([needs an English gloss — RID sense 3]) — by metaphor · อุปมา: The ground someone comes from: background, origins. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ภูมิแพ้ phum-phae	allergy สภาพที่ร่างกายมีปฏิกิริยาผิดปรกติต่อสิ่งที่ตามธรรมดาเมื่อเข้าสู่ร่างกายคนทั่ว ๆ ไปแล้วจะไม่มีอันตรายใด ๆ จะมีอันตรายก็เฉพาะในคนบางคนที่แพ้สิ่งนั้นเท่านั้น lit. land + lose พื้นเพ + ชนะ N+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป
ภูมิคุ้มกัน phum-khum-kan	สภาพที่ร่างกายมีแรงต่อต้านเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกาย lit. land + cover พื้นเพ + คอยป้องกันให้ปลอดภัย N+V head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป
ภูมิธรรม phum-tham	พื้นจิตใจที่มีคุณธรรม lit. land + dharma พื้นเพ + คุณความดี N+N also filed under ธรรม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป
เกียรติภูมิ kiat-ti-phum	เกียรติเพราะความนิยม lit. honor + land ชื่อเสียง + พื้นเพ N+N head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป

5ความรู้

ความรู้

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 4 ([needs an English gloss — RID sense 4]) — by metonymy · นามนัย: And what that ground has given them: knowledge, attainment. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ภูมิรู้ phum-ru	ความรู้, พื้นความรู้ lit. land + know ความรู้ + แจ้ง N+V also filed under รู้ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: gloss similarity 0.46, next 0.30 probable · น่าจะใช่
ภูมิปัญญา phum-pan-ya	พื้นฐานความรู้ความสามารถ, ความคิดที่ชาญฉลาด lit. land + wit ความรู้ + ความรอบรู้ N+N head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป

6สง่า, โอ่โถง

สง่า, โอ่โถง

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 3 ([needs an English gloss — RID sense 3]) — by metaphor · อุปมา: Standing on a level above: dignified, imposing. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ภูมิฐาน phum-than	สง่าผ่าเผย, โก้หรู lit. land + bottom สง่า + ที่ตั้ง N+N also filed under ฐาน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand entitystandard · ทั่วไป

7องอาจ, ผึ่งผาย

องอาจ, ผึ่งผาย

probable · น่าจะใช่

grew out of sense 6 ([needs an English gloss — RID sense 6]) — by specialisation · แคบลง: And in bearing: bold, impressive. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ภูมิใจ phum-chai	กระหยิ่มใจ, รู้สึกว่ามีเกียรติยศ lit. land + heart องอาจ + สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ N+N also filed under ใจ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand entitystandard · ทั่วไป

8phum as an element in place names

ใช้ประกอบชื่อสถานที่

toponymplacestandard · ทั่วไป

Used to build place names. Not listed as a sense by the RID, but 4 of this head's dictionary-attested compounds are place-name definitions (ชื่อตำบล / ชื่ออำเภอ / ชื่อเขต).

grew out of sense 1 (land; ground) — by metonymy · นามนัย: A place is named for the feature it has — the feature stands in for the location. That is metonymy rather than metaphor: the marsh, the field, the creek is actually there, and the name points at it. probable · น่าจะใช่

คำประกอบ · compound	meaning, and why
ศรีภูมิ si-phum	ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ lit. splendour + phum as an element in place names มิ่ง + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+N also filed under ศรี head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 8: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว
ไชยภูมิ chai-ya-phum	ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอไชโย จังหวัดอ่างทอง ดีกว่า + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ ADJ+N head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 8: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว
วาริชภูมิ wa-rit-cha-phum	ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดสกลนคร เกิดแต่น้ำ คือ บัว ปลา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+N head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 8: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymentityverified · ตรวจแล้ว

attested in 10 of 5333 northern wats — A counted edge, re-derivable from wats_north.json. verified · ตรวจแล้ว

⚑ open question: This sense is NOT in the RID's own sense list. It is added on counted evidence — 4 place-name compounds — and which literal sense it grew out of has not been argued, so it carries no EXTENDS edge yet.

คำประกอบที่ยังไม่จัดเข้าความหมาย · compounds awaiting a sense 1

Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.

คำ · word	meaning
สุวรรณภูมิ su-wan-na-phum	ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดร้อยเอ็ด ทอง + แผ่นดิน entityN+N

ละแวกคำ · the neighbourhood

พบใน · found inside 27

ชัยภูมิ ตติยภูมิ ทุติยภูมิ ปฐมภูมิ ปริภูมิ ภูมิคุ้มกัน ภูมิฐาน ภูมิธรรม ภูมิประเทศ ภูมิปัญญา ภูมิภาค ภูมิรัฐศาสตร์ ภูมิรู้ ภูมิลำเนา ภูมิวิทยา ภูมิศาสตร์ ภูมิอากาศ ภูมิแพ้ ภูมิใจ รณภูมิ วาริชภูมิ ศรีภูมิ อบายภูมิ อุณหภูมิ เกียรติภูมิ แผนภูมิ ไชยภูมิ

ร่วมครึ่งคำ · shares a half with

Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.

ศาสตร์ กลศาสตร์ ภาษาศาสตร์ รัฐศาสตร์ วนศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สวนศาสตร์

รณ รณภู รณสถาน

แผน วางแผน แบบแผน แผนงาน

อากาศ ทัพอากาศ สายอากาศ ออกอากาศ อากาศจร

ประเทศ ประเทศชาติ ประเทศราช

ชัย ชัยนาม ชัยบุรี ท่าชัย วังชัย วันชัย สามชัย เส้นชัย โพธิ์ชัย

ธรรม คุณธรรม ทรงธรรม ธรรมคุณ ธรรมชาติ ธรรมนิยม ธรรมบท นามธรรม บุญธรรม รูปธรรม เป็นธรรม ไทยธรรม

เกียรติ เกียรติคุณ เกียรตินิยม

ยังต้องตรวจ · open questions

⚑ Auto-ingested: senses are listed in the RID's order and no EXTENDS chain has been asserted. Order the senses and file each compound under the one that motivates it to reach status 'mapped'.
⚑ Attested in this corpus: 0 manuscript titles, 32 item titles. Turn the useful ones into ATTESTED_IN edges.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.
⚑ Compound filing is tiered: entries marked 'verified' were filed by a source, 'probable' by gloss similarity. Neither orders the senses, so this entry is 'proposed', not 'mapped'.