สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.daɰᴬ จากจีนยุคกลาง 內 (MC nwojH); ร่วมเชื้อสายกับลาว ໃນ (ใน), คำเมือง ᨶᩱ (ไน), ไทลื้อ ᦺᦓ (ไน), ไทใหญ่ ၼႂ်း (ใน๊), ไทดำ ꪻꪙ (ใน), อาหม 𑜃𑜧 (นว์), จ้วง ndaw, ภาษาจ้วงใต้ naw/ndaw ยืมมาจากเขมร នៃ (ไน, “แห่ง, ของ”)
คำเมือง · Northern: ไน ᨶᩱ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ข้างใน khang-nai | in; inside; inner ตรงข้ามกับ ข้างนอก, ไม่ใช่ข้างนอก lit. board + in เบื้อง + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.28, next 0.00 probable · น่าจะใช่ |
| ในเมือง nai-mueang | city ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองกำแพงเพชร จังหวัดกำแพงเพชร lit. in + town ตรงกันข้ามกับ นอก + แดน PREP+Nalso filed under เมือง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| หลับใน lap-nai | หลับในใจ lit. fall asleep + in ปิด + ตรงกันข้ามกับ นอก V+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องใน khrueang-nai | inside อวัยวะภายในของสัตว์บางชนิด เช่น ตับ ไต ไส้ ของวัวและควาย lit. device + in สิ่ง + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPalso filed under เครื่อง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| วงใน wong-nai | inside บุคคลหรือกลุ่มคนที่เกี่ยวข้องกับกิจการหรือเรื่องใดเรื่องหนึ่งโดยตรง lit. zone + in รูปเขียนมีเส้นล้อมรอบไม่มีเหลี่ยม + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| เม็ดใน met-nai | เม็ดละมุด lit. seed + in ส่วนภายในของผลไม้ที่เพาะเป็นต้นขึ้ + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ฝ่ายใน fai-nai | สตรีผู้มีตำแหน่งเฝ้า lit. desk + in ข้าง + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| เขี้ยวแก้วใน khiao–kaeo–nai | เขี้ยวของงูพิษที่อยู่บริเวณท้ายขากรรไกรบน มีขนาดใหญ่และยาว เช่น งูปล้องทอง งูเขียวหัวจิ้งจก เขี้ยวของพระพุทธเจ้า + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| นางใน nang-nai | นางพนักงานฝ่ายใน lit. Mrs + in ผู้หญิง + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPalso filed under นาง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| คะใน khanai | ข้างใน, ในกลอนเขียนเป็น คใน คำลงท้ายที่ผู้หญิงใช้ในการถาม หรือ + ตรงกันข้ามกับ นอก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ภายใน phai-nai | in; inside; within ข้างใน บริเวณ + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| คนไข้ใน khon–khai–nai | คนไข้ที่พักรักษาตัวอยู่ในโรงพยาบาล lit. patient + in ผู้ป่วย + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ในหลวง nai-luang | พระมหากษัตริย์ (ใช้เฉพาะประเทศไทย) lit. in + royal ตรงกันข้ามกับ นอก + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน PREP+ADJalso filed under หลวง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| แตกใน taek-nai | หลั่งน้ำอสุจิในช่องคลอดหรือทวารหนัก lit. fracture + in แยกออกจากส่วนรวม + ตรงกันข้ามกับ นอก V+PREPalso filed under แตก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| กางเกงใน kang-keng-nai | กางเกงสำหรับสวมไว้ชั้นใน ไม่มีขา หรือขาสั้น lit. trousers + in เครื่องนุ่งมี 2 ขา + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| คนใน khon-nai | บุคคลที่เป็นพวกเดียวกัน lit. stir + in มนุษย์ คือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPalso filed under คน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| เหล็กใน lek-nai | เดือยแหลมที่มีในก้นหรือปลายหางสัตว์บางชนิด มีผึ้ง แมงป่อง เป็นต้น lit. iron + in ธาตุลำดับที่ 26 สัญลักษณ์ Fe เป็นโ + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
Used to build place names. Not listed as a sense by the RID, but 3 of this head's dictionary-attested compounds are place-name definitions (ชื่อตำบล / ชื่ออำเภอ / ชื่อเขต).
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ด่านใน dan-nai | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอด่านขุนทด จังหวัดนครราชสีมา ที่สำหรับกัก ตรวจ คอยระวังเหตุ และ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 3: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymverified · ตรวจแล้ว |
| ไกรใน krai-nai | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ในสกุล Ficus วงศ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 3: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymverified · ตรวจแล้ว |
| หมาใน ma-nai | dhole ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิด Cuon alpinus ในอันดับสัตว์กินเนื้อ วงศ์สุนัข (Canidae) ออกลูกเป็นตัว lit. canine + nai as an element in place names สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมหลายชนิดหลา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 3: definition form is a biological; filed under the head's name-use sense biologicalverified · ตรวจแล้ว |
| เขื่องใน khueang-nai | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดอุบลราชธานี ไก่ตัวเมียค่อนข้างโตแต่ยังไม่เต็มท + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+PREPhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 3: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymverified · ตรวจแล้ว |
attested in 18 of 5333 northern wats — A counted edge, re-derivable from wats_north.json. verified · ตรวจแล้ว
⚑ open question: This sense is NOT in the RID's own sense list. It is added on counted evidence — 3 place-name compounds — and which literal sense it grew out of has not been argued, so it carries no EXTENDS edge yet.
RTGS drops tone, so these read the same and are not the same. The site's own search collapses them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.