สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰluəŋᴬ (“ใหญ่”); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩖ᩠ᩅᨦ (หลวง), ลาว ຫຼວງ (หลวง), ไทลื้อ ᦷᦜᧂ (โหลง), ไทดำ ꪨꪺꪉ (หลัวง), ไทขาว ꪨꪺꪉ, ไทใหญ่ လူင် (ลูง), อาหม 𑜎𑜤𑜂𑜫 (ลุง์), จ้วง lueng, จ้วงแบบหนง long; เทียบไหลดั้งเดิม *C-luŋ
คำเมือง · Northern: หลวง ᩉᩖ᩠ᩅᨦ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| นายหลวง nayhlwng | พระเจ้าแผ่นดิน lit. baboo + royal คำนำหน้าชื่อชายที่มีอายุตั้งแต่ 15 + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJalso filed under นาย head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.57, next 0.26 qualityprobable · น่าจะใช่ |
| พระเจ้าหลวง phra-chao-luang | พระเจ้าแผ่นดินที่สละราชสมบัติให้รัชทายาทเป็นพระเจ้าแผ่นดินแทน lit. God + royal พระพุทธเจ้า + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.38, next 0.17 qualityprobable · น่าจะใช่ |
| วัดหลวง wat-luang | พระอารามหลวง, วัดที่พระเจ้าแผ่นดินทรงสร้าง หรือทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เข้าจำนวนในบัญชีเป็นพระอารามหลวง lit. temple + royal สถานที่ทางศาสนา โดยปรกติมีโบสถ์ วิ + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJalso filed under วัด head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.29, next 0.16 qualityprobable · น่าจะใช่ |
| เรือนหลวง ruean-luang | อาคารในเขตพระราชฐาน lit. house + royal สิ่งปลูกสร้างที่ยกพื้นและกั้นฝา มี + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJalso filed under เรือน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ในหลวง nai-luang | พระมหากษัตริย์ (ใช้เฉพาะประเทศไทย) lit. in + royal ตรงกันข้ามกับ นอก + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน PREP+ADJalso filed under ใน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| หม่อมหลวง mom-luang | สกุลยศของบุตรหรือธิดาของหม่อมราชวงศ์ชาย (เป็นสามัญชน และ เรียกลำลองว่า คุณ...) ภรรยาที่เป็นสามัญชนของกรมพระราชวัง + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| เกวียนหลวง kwian-luang | มาตราตวงตามแบบราชการ มีอัตราเท่ากับ 2,000 ลิตร หรือ 2 กิโลลิตร lit. cart + royal ยานชนิดหนึ่ง มีล้อ 2 ล้อ ใช้ควายหร + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ของหลวง khong-luang | ของของสถาบันพระมหากษัตริย์ lit. by + royal สิ่งต่าง ๆ + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน N+ADJalso filed under ของ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เมืองหลวง mueang-luang | capital city; capital เมืองที่เป็นที่ตั้งรัฐบาล lit. town + royal แดน + เป็นใหญ่ N+ADJalso filed under เมือง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| นครหลวง na-khon-luang | เมืองหลวง lit. city + royal เมืองใหญ่ + เป็นใหญ่ N+ADJalso filed under นคร head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| บัวหลวง bua-luang | บัวชนิด Nelumbo nucifera Gaertn. ดอกสีขาวหรือชมพู กลิ่นหอม ใช้ในงานพิธีต่าง ๆ เมล็ดกินได้ lit. lotus + royal ชื่อเรียกไม้น้ำหลายชนิดหลายสกุลในว + ใหญ่ N+ADJalso filed under บัว head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ไทหลวง thai-luang | ไทใหญ่ ชนเชื้อชาติไท มีหลายสาขาด้วยกัน เช + ใหญ่ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ทางหลวง thang-luang | highway ทางหรือถนนซึ่งจัดไว้เพื่อประโยชน์ในการจราจรสาธารณะทางบก ซึ่งสร้างและดูแลรักษาโดยรัฐ lit. way + royal ที่สำหรับเดินไปมา + สาธารณะ N+ADJalso filed under ทาง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4: wiktionary lists it as an example of this sense qualityverified · ตรวจแล้ว |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| หลวงพ่อ luang-pho | คำเรียกพระพุทธรูปโดยความเคารพ lit. royal + father คำเรียกพระภิกษุโดยความเคารพ + ชายผู้ให้กำเนิดหรือเลี้ยงดูลูก ADJ+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6: gloss similarity 0.59, next 0.30 qualityprobable · น่าจะใช่ |
| หลวงพี่ luang-phi | คำเรียกพระภิกษุที่เป็นพี่ หรืออยู่ในวัยเดียวกัน คำเรียกพระภิกษุโดยความเคารพ + ผู้ร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกันและเกิ ADJ+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6: wiktionary lists it as an example of this sense qualityverified · ตรวจแล้ว |
| บาทหลวง bat-luang | brother; padre นักบวชในศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิก lit. baht + royal ตีน + คำเรียกพระภิกษุโดยความเคารพ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| หลวงเจ๊ luang-che | คำเรียกพระภิกษุที่มีจริตหรือกิริยาคล้ายสตรีเพศ ล้อเลียนคำว่า หลวงพี่ คำเรียกพระภิกษุโดยความเคารพ + คำเรียกพี่สาวในหมู่ชาวจีนหรือซึ่งม ADJ+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เมียหลวง mia-luang | เมียที่ยกย่องว่าเป็นใหญ่ lit. wife + royal ภรรยา + คำพ้องความของ เมียหลวง N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8: the sense gloss names this compound qualityverified · ตรวจแล้ว |
Used to build place names. Not listed as a sense by the RID, but 16 of this head's dictionary-attested compounds are place-name definitions (ชื่อตำบล / ชื่ออำเภอ / ชื่อเขต). Strongly northern: 160 of the 5333 wats in the northern registry carry it, and 117 entries of the segmentation dictionary.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| คลองหลวง khlong-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดปทุมธานี lit. canal + luang as an element in place names ทางน้ำหรือลำน้ำที่เกิดขึ้นเองหรือข + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under คลอง head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| มะขามหลวง ma-kham-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ lit. tamarind + luang as an element in place names ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Tamarindus + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| บ่อหลวง bo-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ lit. well + luang as an element in place names ช่องลึกลงไปในดินหรือในหินใช้เป็นที + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under บ่อ head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ดอยหลวง doi-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงราย ภูเขา + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ตลาดหลวง ta-lat-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองอ่างทอง จังหวัดอ่างทอง lit. market + luang as an element in place names ที่ชุมนุมเพื่อซื้อขายของต่าง ๆ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under ตลาด head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| หนองหลวง nong-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอลานกระบือ จังหวัดกำแพงเพชร lit. abscess + luang as an element in place names แอ่งน้ำ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under หนอง head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ทุ่งหลวง thung-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ lit. open field + luang as an element in place names ที่ราบโล่ง + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under ทุ่ง head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ท่าหลวง tha-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดลพบุรี lit. landing + luang as an element in place names ฝั่งน้ำสำหรับขึ้นลงหรือจอดเรือ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under ท่า head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| แจ่มหลวง chaem-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอกัลยาณิวัฒนา จังหวัดเชียงใหม่ กระจ่าง + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ ADJ+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ดงหลวง dong-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดมุกดาหาร lit. deep forest + luang as an element in place names ป่าที่มีต้นไม้ใหญ่ขึ้นหนาแน่น + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under ดง head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| เจดีย์หลวง che-di-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย lit. pagoda + luang as an element in place names สิ่งซึ่งก่อเป็นรูปคล้ายลอมฟาง มียอ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| ภูหลวง phu-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดเลย lit. earth + luang as an element in place names ดิน + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under ภู head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| สวนหลวง suan-luang | ชื่อเขตหนึ่งในกรุงเทพมหานคร lit. garden + luang as an element in place names บริเวณที่ปลูกต้นไม้เป็นจำนวนมาก + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under สวน head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| บ้านหลวง ban-luang | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดน่าน lit. home + luang as an element in place names ที่อยู่อาศัย + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under บ้าน head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| บางหลวง bang-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี lit. thin + luang as an element in place names ทางน้ำเล็ก ๆ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ N+ADJalso filed under บาง head-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
| สันทรายหลวง san-sai-luang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดเชียงใหม่ + ใช้ประกอบชื่อสถานที่ PROP+ADJhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: toponym. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 9: definition form is a toponym; filed under the head's name-use sense toponymqualityverified · ตรวจแล้ว |
attested in 160 of 5333 northern wats — A counted edge, re-derivable from wats_north.json. verified · ตรวจแล้ว
⚑ open question: This sense is NOT in the RID's own sense list. It is added on counted evidence — 16 place-name compounds — and which literal sense it grew out of has not been argued, so it carries no EXTENDS edge yet.
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| ภรรยาหลวง phan-ya-luang | คำพ้องความของ เมียหลวง wife + royal ภริยา + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน qualityN+ADJ |
| ภริยาหลวง pha-ri-ya-luang | คำพ้องความของ เมียหลวง ภรรยา + ที่เป็นของพระเจ้าแผ่นดิน qualityN+ADJ |
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.