ยืมมาจากสันสกฤต गुण (คุณ, “คุณภาพ, คุณธรรม, คุณความดี”) หรือบาลี คุณ (“เส้น, สาย; ส่วนประกอบ; คุณภาพ, ผลประโยชน์, คุณความดี”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ຄຸນ (คุน), คำเมือง ᨣᩩᨱ (คุณ), ไทลื้อ ᦅᦳᧃ (คุน)
คำเมือง · Northern: คุณ ᨣᩩᨱ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| คุณตัว khun-tua | หญิงที่หาเลี้ยงชีพด้วยการค้าประเวณี lit. you + form คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค + รูป also filed under ตัว head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณนาย khun-nai | คำยกย่อง ใช้เรียกภรรยาข้าราชการชั้นสัญญาบัตรที่ยังมิได้เป็นคุณหญิง lit. you + baboo คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค + คำนำหน้าชื่อชายที่มีอายุตั้งแต่ 15 also filed under นาย head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| คุณลักษณะ khun-na-lak-sa-na | character; quality เครื่องหมายหรือสิ่งที่ชี้ให้เห็นความดีหรือลักษณะประจำ lit. you + mark ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + รูปแบบอื่นของ ลักษณ์ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6: gloss similarity 0.20, next 0.07 probable · น่าจะใช่ |
| คุณค่า khun-kha | value สิ่งที่มีประโยชน์หรือมีมูลค่าสูง lit. you + value ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + มูลค่าหรือราคาของสิ่งใด ๆ ทั้งที่เ also filed under ค่า head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6: gloss similarity 0.23, next 0.05 probable · น่าจะใช่ |
| คุณภาพ khun-na-phap | quality ลักษณะที่ดีเด่นของบุคคลหรือสิ่งของ lit. you + image ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + ความมี head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณธรรมนิยม khun-na-tham-ma-ni-yom | รัฐบาลหรือการครองอำนาจโดยคนที่ได้รับการเลือกตามคุณธรรม ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + ความประพฤติที่มีธรรมเป็นที่ตั้ง also filed under นิยม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| นพคุณ nop-pha-khun | ทองเนื้อเก้า, ทองนพคุณ รูปแบบอื่นของ นว + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณตะพาบ khun-ta-phap | ไม่ค่อยมีคุณภาพ ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + ชื่อเต่าน้ำจืดกระดองอ่อนหลายชนิดหล head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| เกียรติคุณ kiat-ti-khun | คุณที่เลื่องลือ, ชื่อเสียงโดยคุณงามความดี lit. honor + you ชื่อเสียง + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| พุทธคุณ phut-tha-khun | (พระ~) คุณของพระพุทธเจ้าอย่างย่อที่สุด มี 3 ประการ คือ พระบริสุทธิคุณ พระปัญญาคุณ พระกรุณาคุณ lit. the awakened one + you ผู้ตรัสรู้ + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ also filed under พุทธ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| ธรรมคุณ tham-ma-khun | (พระ~) คุณของพระธรรม lit. dharma + you คุณความดี + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ also filed under ธรรม head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand flips with คุณธรรม — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป |
| คุณสมบัติ khun-na-som-bat | property; qualification คุณงามความดี lit. you + riches ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + ความถึงพร้อม หมายถึง ทรัพย์สิน เงิ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| กิตติคุณ kit-ti-khun | คุณที่เลื่องลือ คำเล่าลือ + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณวุฒิ khun-na-wut-thi | ความรู้ความสามารถของบุคคล ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + ภูมิรู้ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณประโยชน์ khun-na-pra-yot | ลักษณะที่เป็นประโยชน์ lit. you + use ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + สิ่งที่มีผลใช้ได้ดีสมกับที่คิดมุ่ง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| สรรพคุณ sap-pha-khun | คุณสมบัติของสิ่งที่เป็นยา lit. all + you ทุกสิ่ง + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
| คุณธรรม khun-na-tham | สภาพคุณงามความดี lit. you + dharma ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ + คุณความดี also filed under ธรรม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand flips with ธรรมคุณ — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป |
| สังฆคุณ sang-kha-khun | (พระ~) คุณของพระสงฆ์ รูปแบบอื่นของ สงฆ์ + ความดีที่มีประจำอยู่ในสิ่งนั้น ๆ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 6 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
⚑ open question: Declared root: คุณ < Pali guṇa 'quality, virtue' — the inherent good is the origin of all of it, honorifics included.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| รู้คุณ ru-khun | ระลึกถึงความดีที่ผู้อื่นทำให้แก่ตน lit. know + you แจ้ง + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ also filed under รู้ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7: the sense gloss names this compound verified · ตรวจแล้ว |
| เนรคุณ ne-ra-khun | อกตัญญูไม่รู้คุณ, ไม่สำนึกถึงบุญคุณ รูปเลิกใช้ของ เณร + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7: gloss similarity 0.12, next 0.04 probable · น่าจะใช่ |
| ชนกคุณ chnkkhun | พระคุณของพ่อ ชายผู้ให้กำเนิด + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป |
| พระคุณ phra-khun | บุญคุณ lit. the honorific prefix phra + you คำใช้แทนชื่อเรียกภิกษุสงฆ์และภิกษุ + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ also filed under พระ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป |
| บุญคุณ bun-khun | ความดีที่ทำไว้ต่อผู้ใดผู้หนึ่งและสมควรจะได้รับการตอบแทน lit. merit + you ความสุข + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ also filed under บุญ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป |
| ขอบคุณ khop-khun | gracias คำกล่าวแสดงความรู้สึกบุญคุณ (เป็นคำที่ใช้แก่บุคคลที่เสมอกัน หรือผู้น้อยใช้แก่ผู้ใหญ่) lit. board + you ริมรอบ + ความเกื้อกูล เช่น รู้คุณ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 7 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| คุณศัพท์ khun-na-sap | คำคุณ หรือ วิเศษณ์ คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค + เสียง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 8 by hand standard · ทั่วไป |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| กามคุณ kam-ma-khun | สิ่งที่น่าปรารถนา มี 5 ประการ คือ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส desire + you ความใคร่ + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
| อันตคุณ antkhun | ลำไส้เล็ก เขต + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
| ความรู้คุณ khwam-ru-khun | gratitude คำอาการนามของ รู้คุณ knowledge + you สิ่งที่สั่งสมมาจากการศึกษาเล่าเรีย + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
| เณรคุณ ne-ra-khun | รูปสะกดผิดของ เนรคุณ สามเณร + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
| การรู้คุณ kan-ru-khun | appreciation คำอาการนามของ รู้คุณ คำอาการนามของ รู้ + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
| กัลยาณคุณ kan-la-ya-na-khun | คุณอันดี, คุณอันงาม ดี + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค |
The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.