ร่วมเชื้อสายกับอีสาน เครื่อง, ลาว ເຄື່ອງ (เคื่อง), คำเมือง ᨣᩕᩮᩬᩥ᩵ᨦ (เครอิ่ง), เขิน ᨤᩮᩨ᩠᩵ᨦ (เฅื่ง), ไทลื้อ ᦵᦆᦲᧂᧈ (เฅี่ง), ไทดำ ꪹꪋ꪿ꪉ (เจฺ่ง), ไทขาว ꪋꪷꪉꫀ, ไทใหญ่ ၶိူင်ႈ (เขิ้ง), ไทใต้คง ᥑᥫᥒ (เฃอ̂ง), อาหม 𑜁𑜢𑜤𑜂𑜫 (ขึง์)
คำเมือง · Northern: เครอิ่ง ᨣᩕᩮᩬᩥ᩵ᨦ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เครื่องเครา khrueang-khrao | เครื่อง, สิ่ง, สิ่งของ lit. device + waterfall สิ่ง + ขนที่ขึ้นตามแก้มหรือขากรรไกร N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1: gloss similarity 0.43, next 0.22 entityprobable · น่าจะใช่ |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เครื่องดื่ม khrueang-duem | drink น้ำหรือของเหลวชนิดต่าง ๆ ที่บริโภคโดยวิธีดื่มเพื่อดับกระหายหรือบำรุงกำลังเป็นต้น เช่น น้ำอัดลม น้ำผลไม้คั้น กาแฟ เบียร์ lit. device + drink สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + กิน ใช้แก่เครื่องดื่มอย่างน้ำ เหล้ N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องใน khrueang-nai | inside อวัยวะภายในของสัตว์บางชนิด เช่น ตับ ไต ไส้ ของวัวและควาย lit. device + in สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ตรงกันข้ามกับ นอก N+PREPalso filed under ใน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องประดับ khrueang-pra-dap | เครื่องตกแต่งกายมี สร้อย แหวน นาฬิกา เป็นต้น lit. device + embellish สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ตกแต่งให้งามด้วยสิ่งต่าง ๆ มีสร้อย N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องหอม khrueang-hom | สิ่งต่าง ๆ ที่มีกลิ่นหอม เช่น แป้งร่ำ น้ำอบไทย สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ชื่อไม้ล้มลุกมีหัวหลายชนิดในสกุล A N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องสำอาง khrueang-sam-ang | make-up; brights สิ่งเสริมแต่งหรือบำรุงใบหน้า ผิวพรรณ ผม ฯลฯ ให้ดูงาม เช่น แป้ง ลิปสติก ดินสอเขียนคิ้ว สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + เครื่องแป้งเครื่องหอม N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องเงิน khrueang-ngoen | สิ่งของเครื่องใช้หรือเครื่องประดับที่ทำด้วยเงิน lit. device + bread สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ธาตุลำดับที่ 47 สัญลักษณ์ Ag เป็นโ N+Nalso filed under เงิน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องหลัง khrueang-lang | สัมภาระที่ทหารหรือนักเดินทางเป็นต้นนำติดตัวไป โดยผูกรัดไว้ข้างหลัง lit. device + back สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ซีกของกายที่ตรงข้ามกับหน้าอก N+Nalso filed under หลัง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องเทศ khrueang-thet | spice; spicery ของหอมฉุนและเผ็ดร้อนที่ได้มาจากพืช โดยมากมาจากต่างประเทศสำหรับใช้ทำยาไทยและปรุงอาหาร เช่น ลูกผักชี ยี่หร่า สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ต่างประเทศ N+ADJhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องเขิน khrueang-khoen | เครื่องสานที่ทำจากผิวไม้ไผ่ซึ่งนำมาเรียดแล้วทำเป็นโครง ฉาบด้วยรักสมุกหรือรักชาดเพื่อกันน้ำรั่วซึม ไทยได้รับวิธีการทำมาจากไทเขินซึ่งอยู่ในยูนนานตอนใต้ lit. device + abashed สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + ชื่อคนไทใหญ่เผ่าหนึ่ง ส่วนมากอยู่ใ N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องแบบ khrueang-baep | uniform เครื่องแต่งกายที่กำหนดให้แต่งเหมือน ๆ กันเฉพาะหมู่หนึ่งคณะหนึ่ง lit. device + model สิ่งสำหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดีย + สิ่งที่กำหนดให้ถือเป็นหลักหรือเป็น N+Nalso filed under แบบ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เครื่องเรือน khrueang-ruean | furniture เครื่องปรุงเรือนหรือเครื่องไม้ที่จะคุมกันเข้าเป็นเรือน เช่น ขื่อ เสา lit. device + house สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + สิ่งปลูกสร้างที่ยกพื้นและกั้นฝา มี N+Nalso filed under เรือน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: wiktionary lists it as an example of this sense entityverified · ตรวจแล้ว |
| เครื่องใช้ khrueang-chai | สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ lit. device + consume สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + บังคับให้ทำ N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: gloss similarity 0.72, next 0.21 probable · น่าจะใช่ |
| เครื่องมือ khrueang-mue | measure; tool สิ่งของสำหรับใช้ในการประดิษฐ์ สร้าง หรือทำ lit. device + hand สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + อวัยวะส่วนหนึ่งของร่างกายอยู่ต่อจา N+Nalso filed under มือ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: gloss similarity 0.39, next 0.22 entityprobable · น่าจะใช่ |
| ฟิตเครื่อง fit-khrueang | ปรับเครื่องยนต์ให้กระชับหรืออยู่ในสภาพปรกติ, เรียกช่างแก้เครื่องยนต์ว่า ช่างฟิต คับจนรัดรูป + สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องหมาย khrueang-mai | sign; mark สิ่งที่ทำขึ้นแสดงความหมายเพื่อจดจำหรือกำหนดรู้ lit. device + sign สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + หนังสือราชการที่ใช้เกณฑ์ เกาะกุม ห N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องยนต์ khrueang-yon | machine; motor; engine เครื่องจักรที่ให้กำเนิดพลังงานหรือทำให้วัตถุเคลื่อนที่ สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + เครื่องกลไก N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องบิน khrueang-bin | plane; aeroplane; airplane อากาศยานชนิดหนึ่งซึ่งหนักกว่าอากาศ ลอยตัวอยู่ได้ด้วยการให้พลังงานกลแก่อากาศโดยรอบก่อให้เกิดแรงพยุงขึ้นโต้ตอบกับความโน้มถ่วงของโลกและใช้เครื่องยนต์ขับเคลื่อน lit. device + fly สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + ไปในอากาศด้วยกำลังปีกหรือเครื่องยน N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องพิมพ์ khrueang-phim | printer อุปกรณ์คอมพิวเตอร์สำหรับใช้พิมพ์เอกสาร รูปภาพ ลงบนกระดาษหรือสื่ออื่นที่พิมพ์ได้ lit. device + print สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + รูป N+Nalso filed under พิมพ์ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องครัว khrueang-khrua | เครื่องใช้ในการหุงหาอาหาร lit. device + kitchen สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + โรง เรือน หรือห้องสำหรับทำกับข้าวข N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องปรับอากาศ khrueang-prap-a-kat | air conditioner อุปกรณ์สำหรับปรับอุณหภูมิและความชื้นของอากาศ สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + ที่ปรับอุณหภูมิและความชื้นของอากาศ N+ADJhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ส่วนเครื่อง suan-khrueang | ฮาร์ดแวร์ lit. zone + device สิ่งที่แบ่งจากสิ่งรวม + สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ N+Nalso filed under ส่วน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ยกเครื่อง yok-khrueang | ซ่อมใหญ่เครื่องยนต์ของรถยนต์หรือเรือยนต์เป็นต้น lit. to lift + device เอาขึ้นให้สูงจากที่เดิมทั้งโดยตรงแ + สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ V+Nalso filed under ยก head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องจักร khrueang-chak | machine; engine; machinery กลอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ประกอบกันขึ้นเป็นเครื่อง เพื่อใช้ประโยชน์ในการผลิตสิ่งใดสิ่งหนึ่ง lit. device + chakra สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + อาวุธในนิยาย รูปเป็นวงกลมและมีแฉก N+Nalso filed under จักร head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ติดเครื่อง tit-khrueang | ทำให้เครื่องจักรกลติดหรือเดิน lit. fit + device อาการที่ข้องอยู่ + สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ V+Nalso filed under ติด head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องสาย khrueang-sai | เครื่องดนตรีชนิดที่มีสาย เช่น จะเข้ ซอ พิณ ไวโอลิน lit. device + late สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + เวลาระหว่างเช้ากับเที่ยงประมาณ 9.0 N+Nalso filed under สาย head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องดนตรี khrueang-don-tri | เครื่องบรรเลงซึ่งมีเสียงดัง ทำให้รู้สึกเพลิดเพลิน หรือเกิดอารมณ์รัก โศก และรื่นเริงได้ตามทำนองเพลง lit. device + music สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ + เสียงที่ประกอบกันเป็นทำนองเพลง N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ห้องเครื่อง hong-khrueang | ห้องที่มีเครื่องยนต์เครื่องจักรต่าง ๆ ของเรือกลไฟหรือรถไฟเป็นต้น lit. room + device ส่วนของเรือนหรือตึกเป็นต้นที่มีฝาก + สิ่งของสำหรับใช้การต่าง ๆ N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เครื่องราง khrueang-rang | amulet ของที่นับถือว่าป้องกันอันตราย ยิงไม่ออก ฟันไม่เข้า เช่น ตะกรุด ผ้ายันต์ เหล็กไหล ของที่เข้าสำรับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง + ร่องที่ขุดเป็นทางสำหรับให้น้ำไหล N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4: gloss similarity 0.12, next 0.04 entityprobable · น่าจะใช่ |
| เครื่องปรุง khrueang-prung | mix สิ่งที่ใช้ในการปรุงอาหารเป็นต้น เช่น เนื้อสัตว์ ผัก เครื่องแกง กะทิ ผลไม้ lit. device + mix ของที่เข้าสำรับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง + ประสมหรือประกอบให้เหมาะส่วน N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องเคียง khrueang-khiang | ของกินที่เอามาตั้งเทียบข้างเพื่อกินประกอบกับอาหารบางชนิด ของที่เข้าสำรับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง + ชิดกันโดยเรียงข้าง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| เครื่องแกง khrueang-kaeng | สิ่งที่ใช้ในการทำแกง เช่น พริก กระเทียม เป็นต้น lit. device + curry ของที่เข้าสำรับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง + กับข้าวประเภทที่เป็นน้ำ มีชื่อต่าง N+Nalso filed under แกง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ข้าวต้มเครื่อง khao-tom-khrueang | ข้าวต้มที่ใส่เนื้อสัตว์ เช่น หมู ไก่ กุ้ง lit. porridge + device ข้าวที่ต้มให้สุก + ของที่เข้าสำรับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เครื่องเซ่น khrueang-sen | ของกินของไหว้ผี ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + เอาอาหารเป็นต้นไปไหว้หรือสังเวยผีห N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: gloss similarity 0.19, next 0.05 probable · น่าจะใช่ |
| เครื่องเสวย khrueang-sa-woei | อาหาร, ของกิน ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + กิน N+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| เครื่องทรง khrueang-song | เครื่องแต่งตัว lit. device + form ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + รูปร่าง N+Nalso filed under ทรง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: wiktionary lists it as an example of this sense entityflips with ทรงเครื่อง — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing verified · ตรวจแล้ว |
| เครื่องต้น khrueang-ton | เครื่องทรงสำหรับพระมหากษัตริย์ในพระราชพิธี เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก, เรียกเต็มว่า ฉลองพระองค์เครื่องต้น lit. device + trunk ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + ลำของต้นไม้ N+Nalso filed under ต้น head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องพระสำอาง khrueang-phra-sam-ang | เครื่องสำอาง ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + เครื่องสำอาง N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องราชูปโภค kherueongrachupphok | เครื่องใช้ (ใช้กับพระราชา) ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + เครื่องใช้สอยของพระราชา N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องยศ khrueang-yot | เครื่องประดับหรือเครื่องแต่งกายตามบรรดาศักดิ์ ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + ความยกย่องนับถือเกียรติของตน N+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| เครื่องสูง kherueongsung | ของประดับเกียรติ, เครื่องประดับเกียรติยศ lit. device + tall ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + มีระยะที่วัดตรงขึ้นไปตามแนวตั้งฉาก N+ADJalso filed under สูง head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ทรงเครื่อง song-khrueang | แต่งตัวมีเครื่องประดับ lit. form + device รูปร่าง + ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย N+Nalso filed under ทรง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand entityflips with เครื่องทรง — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป |
| เครื่องว่าง khrueang-wang | ของว่าง, ของกินนอกเวลากินอาหารตามปรกติ มักกินในเวลาบ่าย lit. device + empty ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย + เปล่า N+ADJhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand qualitystandard · ทั่วไป |
| ตั้งเครื่อง tang-khrueang | ตั้งของกิน lit. introduce + device ชูตัว + ของใช้ของกินสำหรับเจ้านาย V+Nalso filed under ตั้ง head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| เครื่องหวาน khrueang-wan | คำพ้องความของ ของหวาน device + sweet สิ่ง + มีรสอย่างรสน้ำตาล qualityN+ADJ |
| รถเครื่อง rot-khrueang | คำพ้องความของ จักรยานยนต์ auto + device ยานที่มีล้อสำหรับเคลื่อนไป + สิ่ง entityN+N |
| การติดเครื่อง kan-tit-khrueang | คำอาการนามของ ติดเครื่อง addiction + device คำอาการนามของ ติด + สิ่ง entityN+N |
| เครื่องคาว khrueang-khao | คำพ้องความของ ของคาว สิ่ง + กลิ่นเหม็นอย่างหนึ่งอย่างกลิ่นปลาส entityN+N |
| การยกเครื่อง kan-yok-khrueang | คำอาการนามของ ยกเครื่อง lift + device คำอาการนามของ ยก + สิ่ง entityN+N |
The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.