สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̬.qɯjꟲ, จากจีนเก่า 屎 (OC *hliʔ, *hri); ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᨡᩦ᩶ (ขี้), ลาว ຂີ້ (ขี้), ไทลื้อ ᦃᦲᧉ (ฃี้), ไทดำ ꪄꪲ꫁ (ฃิ้), ไทขาว ꪄꪲꫂ, ไทใหญ่ ၶီႈ (ขี้), ไทใต้คง ᥑᥤᥲ (ฃี้), อาหม 𑜁𑜣 (ขี), จ้วง haex, แสก ไกฺ, จ้วงแบบจั่วเจียง kij (ขี้)
คำเมือง · Northern: ขี้ ᨡᩦ᩶ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| โยนขี้ yon-khi | ตำหนิ, กล่าวหา lit. throw + crap ซัดให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งพ้นไปจากตัวโด + กากอาหารที่ร่างกายไม่ต้องการแล้วขั V+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เทา khi-thao | ขี้ที่ค้างอยู่ในลำไส้เด็กที่คลอดใหม่ กากอาหารที่ร่างกายไม่ต้องการแล้วขั + ไป V+Vhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้หมา khi-ma | อุจจาระของสุนัข lit. crap + canine กากอาหารที่ร่างกายไม่ต้องการแล้วขั + สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมหลายชนิดหลา V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ขี้ตา khi-ta | สิ่งปฏิกูลที่ขับออกมาทางตา, เศษแข็งที่ติดอยู่บริเวณตา lit. crap + eye สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + พ่อของแม่ V+Nalso filed under ตา head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| ขี้มือ khi-mue | เหงื่อไคลหรือสิ่งสกปรกที่ติดอยู่ตามมือทั้งที่มองเห็นและมองไม่เห็น lit. crap + hand สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + อวัยวะส่วนหนึ่งของร่างกายอยู่ต่อจา V+Nalso filed under มือ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้ตีน khi-tin | ฝุ่นละอองที่ติดมากับเท้า lit. crap + foot สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + อวัยวะส่วนล่างสุดของคนหรือสัตว์ นั V+Nalso filed under ตีน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เกลือ khi-kluea | คราบเหงื่อที่แห้งกรังจนขึ้นขาว lit. crap + light สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + วัตถุที่มีรสเค็ม ใช้ประกอบอาหารเป็ V+Nalso filed under เกลือ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เรื้อน khi-ruean | โรคผิวหนังของสุนัข เกิดจากไรสุนัขชอนไช ทำให้ผิวหนังพุพองและขนร่วง สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + โรคติดต่อเรื้อรัง เกิดจากเชื้อแบคท V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เล็บ khi-lep | สิ่งปฏิกูลที่อยู่ในซอกเล็บหรืออยู่ตามเล็บ lit. crap + nail สิ่งที่ร่างกายขับถ่ายออกมาเกรอะกรั + สิ่งซึ่งมีลักษณะแข็งอย่างเขาสัตว์อ V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ขี้เค้า khi-khao | ขี้ข้า สิ่งที่ไม่ต้องการ + สิ่งที่เป็นเครื่องกำหนดหมายบอกให้ร V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้ข้า khi-kha | คนรับใช้ สิ่งที่ไม่ต้องการ + เป็นสรรพนามบุรุษที่ 1 ใช้แทนตัวผู้ V+PRONhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้ตะไคร่ khi-ta-khrai | พืชสีเขียวที่เกิดติดอยู่ตามต้นไม้ ตามพื้นดิน หรือกำแพงที่ชุ่มชื้น สิ่งที่ไม่ต้องการ + พืชสีเขียวที่เกิดติดอยู่ตามต้นไม้ V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้แดด khi-daet | ตะไคร่ที่จับบนผิวโคลนสีเขียว ๆ สิ่งที่ไม่ต้องการ + แสงที่พุ่งจากดวงอาทิตย์ตรงมายังโลก V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้ริ้ว khi-rio | เรียกผ้าเก่าที่ใช้เช็ดถูเป็นต้น lit. crap + stripe สิ่งที่ไม่ต้องการ + เส้นลายหรือสิ่งอื่นที่มีลักษณะเป็น V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ขี้กบ khi-kop | เศษไม้ที่ออกมาด้วยการไสกบ lit. crap + frog เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + เรียกคำหรือพยางค์ที่มีตัว บ ป พ ฟ V+Nalso filed under กบ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| ขี้เลื่อย khi-lueai | sawdust เศษไม้ที่เหลือจากการไสไม้ lit. crap + saw เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + เครื่องมือสำหรับตัด มีหลายชนิด ใบเ V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| ขี้เถ้า khi-thao | cinder เถ้า เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + สิ่งที่เป็นผงละเอียดของสิ่งที่เหลื V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เหล็ก khi-lek | ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Senna siamea (Lam.) Irwin et Barneby ในวงศ์ Leguminosae มักขึ้นตามริมนํ้าหรือป่าชื้น ดอกสีเหลืองดกเป็นช่อใหญ่ เนื้อไม้สีนํ้าตาลแก่หรือบางทีเกือบดำ มีลายเป็นเส้นสีแก่หรือสีอ่อนกว่าพื้น แข lit. crap + iron เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + ธาตุลำดับที่ 26 สัญลักษณ์ Fe เป็นโ V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 5 by hand biologicalstandard · ทั่วไป |
| ขี้ผึ้ง khi-phueng | รังผึ้งที่เอามาหุงใช้ในการต่าง ๆ เช่น ทำเทียน ทำสีผึ้ง lit. crap + bee เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + ชื่อแมลงหลายชนิดในวงศ์ Apidae มีปี V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้เท่า khi-thao | รูปสะกดเลิกใช้ของ ขี้เถ้า เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + เสมอกัน head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
| ขี้ผง khi-phong | เศษสิ่งของเล็ก ๆ หรือละเอียดที่เหลือหรือร่วงจากวัสดุต่าง ๆ lit. crap + powder เศษหรือกากที่ออกมาจากสิ่งนั้น ๆ + สิ่งละเอียด V+Nhead-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5 by hand standard · ทั่วไป |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| ขี้ขลาด khi-khlat | yellow ขลาด กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + มักกลัว qualityV+ADJ |
| ขี้เซา khi-sao | นอนปลุกให้ตื่นยาก กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + หยุดชะงัก V+V |
| ขี้เกียจ khi-kiat | idle มีนิสัยไม่ชอบทำงาน กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + คด V+V |
| ขี้เหนียว khi-niao | niggardly; cheap; parsimonious ตระหนี่ crap + sticky กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + ดึงขาดยาก qualityV+ADJ |
| ขี้ลืม khi-luem | absent-minded ชอบลืมอยู่เป็นประจำ crap + forget กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + หายไปจากความจำ V+V |
| ขี้โม้ khi-mo | ชอบคุยโอ้อวดเกินจริง กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + โว V+V |
| ขี้เมา khi-mao | คนที่ชอบดื่มเหล้าและเมาเป็นประจำ crap + drunk กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + อาการที่มึนจนลืมตัวขาดสติเพราะฤทธิ V+V |
| ขี้ตู่ khi-tu | กล่าวอ้างหรือทึกทักเอาของผู้อื่นว่าเป็นของตัว กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + กล่าวอ้างหรือทึกทักเอาของผู้อื่นว่ V+V |
| ขี้เสียด khi-siat | คำพ้องความของ สีเสียด กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + เบียดกัน V+V |
| ขี้เล่น khi-len | ชอบสนุกสนานและชอบกระเซ้าเย้าแหย่, มีอารมณ์ดีไม่งอแง (มักใช้แก่เด็กเล็ก ๆ) crap + play กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั + ทำเพื่อสนุกหรือผ่อนอารมณ์ V+V |
| การขี้ kan-khi | คำอาการนามของ ขี้ งาน + กิริยาที่ถ่ายกากอาหารออกทางทวารหนั N+V |
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.