สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ʰrwɤːjᴬ; ร่วมเชื้อสายกับคำเมือง ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), เขิน ᩉᩣ᩠ᨿ (หาย), ลาว ຫາຍ (หาย), ไทลื้อ ᦠᦻ (หาย), ไทใหญ่ ႁၢႆ (หาย), ไทใต้คง ᥞᥣᥭᥴ (ห๋าย), พ่าเก ꩭႝ (หย์), อาหม 𑜑𑜩 (หย์) หรือ 𑜍𑜩 (รย์)
คำเมือง · Northern: หาย ᩉᩣ᩠ᨿ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| หายใจ hai-chai | breathe กิริยาที่ทำให้อากาศเข้าสู่และออกจากปอด lit. all + heart สูญ + สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ V+Nalso filed under ใจ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand flips with ใจหาย — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป |
| ฉิบหาย chip-hai | สูญหมด, เสียหมด, หมดเร็ว, ป่นปี้ ลักษณะที่จากไปหรือหายไปเร็วเกินคาด + สูญ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ใจหาย chai-hai | อาการที่ตกใจเสียวใจขึ้นทันที lit. heart + all สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ + สูญ N+Valso filed under ใจ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand flips with หายใจ — the same two morphemes the other way round, and a different kind of thing standard · ทั่วไป |
| สูญหาย sun-hai | หายไป lit. all + all ทำให้หายสิ้นไป + สูญ V+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
| ขวัญหาย khwan-hai | ตกใจ, ใจหาย lit. khwan + all ผมหรือขนที่ขึ้นเวียนเป็นก้นหอย + สูญ N+Valso filed under ขวัญ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 1 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| หายตัว hai–tua | ทำให้ไม่เห็นตัว, มักใช้คู่กับ ล่องหน เป็น ล่องหนหายตัว lit. all + form ไม่ปรากฏ + รูป V+Nalso filed under ตัว head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: wiktionary lists it as an example of this sense verified · ตรวจแล้ว |
| หายหัว hai–hua | หายไปนาน lit. all + head ไม่ปรากฏ + ส่วนบนสุดของร่างกายของคนหรือสัตว์ V+Nalso filed under หัว head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เสียหาย sia-hai | เสื่อมเสีย lit. bad + all เสื่อมลงไป + หมด V+Valso filed under เสีย head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| กระดองหาย kra-dong-hai | ดอง, ไม้สำหรับสงฟางในเวลานวดข้าว crust + all กระดูกแข็งที่หุ้มตัวสัตว์ เช่น เต่ + สูญ N+V |
| กระหาย kra-hai | anxious รู้สึกคอแห้งอยากดื่มน้ำมาก N+V |
| หายยา hai-ya | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ all + medicine สูญ + สิ่งที่ใช้แก้หรือป้องกันโรค หรือบำ V+N |
| ความเสียหาย khwam-sia-hai | cost; hurt; suffer คำอาการนามของ เสียหาย คำอาการนามของ เสีย + สูญ |
| การสูญหาย kan-sun-hai | คำอาการนามของ สูญหาย คำอาการนามของ สูญ + สูญ N+V |
| กะหาย ka-hai | รูปเลิกใช้ของ กระหาย เครื่องหมายบอกทำนองสวด + สูญ N+V |
| การเสียหาย kan-sia-hai | คำอาการนามของ เสียหาย คำอาการนามของ เสีย + สูญ |
| การหาย kan-hai | คำอาการนามของ หาย งาน + สูญ N+V |
| หายนะ ha-ya-na | catastrophe ความเสื่อม, ความเสียหาย, ความฉิบหาย all + the sentence particle na สูญ + คำประกอบท้ายคำอื่น บอกความเป็นเชิง |
The same two morphemes reversed, and a different kind of thing — a property of a person against something that befalls them.
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.