สืบทอดจากไทดั้งเดิม *ɗamᴬ; ร่วมเชื้อสายกับไทใหญ่ လမ် (ลัม), จ้วง ndaem, จ้วงแบบจั่วเจียง ndaem สืบทอดจากไทดั้งเดิม *t.namᴬ; เทียบเขมร ដាំ (ฎาํ, “ปลูก”), ออสโตรนีเซียนดั้งเดิม *taɬem (“ปลูกถ่าย”), จ้วง ndaem, จ้วงแบบจั่วเจียง ndaem สืบทอดจากไทดั้งเดิม *C̥.damᴬ; ร่วมเชื้อสายกับลาว ດຳ (ดำ), คำเมือง ᨯᩣᩴ (ดาํ), เขิน ᨯᩣᩴ (ดาํ), ไทลื้อ ᦡᧄ (ดัม), ไทดำ ꪒꪾ (ดำ), ไทใหญ่ လမ် (ลัม), อาหม 𑜃𑜪 (นํ) หรือ 𑜓𑜪 (ดํ), จ้วง ndaem; เทียบเบดั้งเดิม *zamᴬ¹, ไหลดั้งเดิม *ɗəmʔ
คำเมือง · Northern: ดาํ ᨯᩣᩴ — Extracted from the Wiktionary etymology line. probable · น่าจะใช่
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to dive'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to dive'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to dive'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to transplant rice seedlings'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to transplant rice seedlings'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'to transplant rice seedlings'.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ปักดำ pak-dam | ถอนต้นกล้ามาปลูกในนาดำ โดยปัก ลงไปให้รากจมดิน lit. pin + black ตั้งฝังลง + เรียกนาชนิดหนึ่งซึ่งใช้ถอนต้นกล้าม V+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3: gloss similarity 0.26, next 0.12 probable · น่าจะใช่ |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| หูดำ hu-dam | เจ้าชู้ lit. ear + black ส่วนหนึ่งของร่างกายคนและสัตว์ ทำหน + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under หู head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ขาวดำ khao-dam | ที่ไม่มีสีอื่นนอกจากสีขาว สีดำ และ/หรือสีเทาเฉดต่าง ๆ lit. white + black สีชนิดหนึ่งเหมือนสำลี + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ขาว head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| หมีดำ hmidam | ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมชนิด Ursus americanus ในวงศ์ Ursidae (หมี) เป็นสัตว์กินเนื้อ ออกลูกเป็นตัว lit. bear + black ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในวงศ์ Urs + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · definition form: biological. This head has no name-use sense to file it under — add one, then this files itself. · filed under sense 4 by hand biologicalstandard · ทั่วไป |
| หลุมดำ lum-dam | เทหวัตถุในเอกภพที่มีแรงโน้มถ่วงสูงมาก ไม่มีอะไรออกจากบริเวณนี้ได้แม้แต่แสง lit. lacuna + black ที่ซึ่งมีลักษณะเป็นบ่อ มักมีขนาดเล + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ใจดำ chai-dam | cruel เห็นแก่ตัว, ไม่เอื้อเฟื้อใคร, ขาดกรุณา lit. heart + black สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ใจ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ยาดำ ya-dam | ผลิตภัณฑ์ที่เตรียมจากน้ำยางซึ่งได้จากการกรีดโคนใบตามขวางของพืชหลายชนิดในสกุล Aloe วงศ์ Asphodelaceae นำไปเคี่ยวให้งวดแล้วทิ้งไว้ให้แข็งตัวเป็นก้อน มีสีน้ำตาลเข้ม กลิ่นไม่ชวนดม รสขม ใช้เป็นยาได้ ส่วนมากได้จากชนิด A. vera lit. medicine + black สิ่งที่ใช้แก้หรือป้องกันโรค หรือบำ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ยา head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| กระดานดำ kra-dan-dam | blackboard กระดานใหญ่ทาสีดำหรือสีเขียว ใช้ชอล์กเขียน ใช้เป็นอุปกรณ์การสอน lit. board + black ไม้ซุงที่เลื่อยออกมาเป็นแผ่น ๆ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ใบดำ bai-dam | ใบแจ้งกำหนดการฌาปนกิจศพซึ่งล้อมกรอบด้วยสีดำ lit. leaf + black ส่วนของพืชที่ติดอยู่กับกิ่งหรือลำต + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ใบ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| บัญชีดำ ban-chi-dam | รายชื่อบุคคลที่ไม่ต้องการติดต่อ lit. list + black สมุดหรือกระดาษสำหรับจดรายการต่าง ๆ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ตะกั่วดำ ta-kua-dam | ดีบุก lit. lead + black แร่จำพวกโลหะ มีลักษณะอ่อน ละลายตัว + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ตาดำ ta-dam | ส่วนของดวงตาที่ไม่ใช่ตาขาว มีสีดำหรือสีเข้ม lit. eye + black พ่อของแม่ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ตา head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ดินดำ din-dam | ผงถ่านประสมกำมะถันกับดินประสิวเป็นต้น ใช้เป็นวัตถุระเบิด, ดินปืน ก็เรียก lit. soil + black ชื่อธาตุอย่างหนึ่งในธาตุทั้ง 4 คือ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ดิน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ถั่วดำ thua-dam | เมล็ดแก่ของถั่วฝักยาวชนิดที่เมล็ดสีดำ [ Vigna unguiculata (L.) Walp. subsp. cylindrica (L.) Verdc.] ในวงศ์ Leguminosae lit. bean + black ชื่อไม้เถาหลายชนิดหลายสกุลในวงศ์ L + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| คดีดำ kha-di-dam | คดีหมายเลขดำ lit. case + black ทาง + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| มนตร์ดำ mon-dam | ไสยศาสตร์หรือคุณไสยในทางชั่วร้าย คำเสกเป่าที่ถือว่าศักดิ์สิทธิ์ + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| ตัวดำ tua-dam | โน้ตดนตรีรูปดังนี้ 𝅘𝅥 มีความยาว 1 เคาะ lit. form + black รูป + สีอย่างสีมินหม้อ N+Valso filed under ตัว head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| แกะดำ kae-dam | คนที่ทำอะไรผิดเพื่อนผิดฝูงในกลุ่มนั้น ๆ (ใช้ในทางไม่ดี) lit. sheep + black ชื่อสัตว์เคี้ยวเอื้องในสกุล Ovis ว + สีอย่างสีมินหม้อ N+Vhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Declared root: ดำ 'black'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'black'.
⚑ open question: Declared root: ดำ 'black'.
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| การดำ kan-dam | คำอาการนามของ ดำ งาน + มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ N+V |
| ดำรัส dam-rat | พูด (ใช้แก่เจ้านาย) มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ + สั้น qualityV+ADJ |
| แกดำ kae-dam | ชื่ออำเภอหนึ่งในจังหวัดมหาสารคาม house crow + black ชื่อนกชนิด Corvus splendens ในวงศ์ + มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ N+V |
| ดำรี dam-ri | ช้าง black + oval มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ + เรียว ถ้ากลมเรียวอย่างรูปไข่ เรียก qualityV+ADJ |
| ความดำ khwam-dam | คำอาการนามของ ดำ -ness + black เรื่อง + มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ N+V |
| ดำริ dam-ri | คิด, ไตร่ตรอง มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ + เริ่มคิดหรือทำแปลกจากปรกติ V+V |
| ดำเนิน dam-noen | lead; proceed เดิน, ราชาศัพท์ใช้ว่า ทรงพระดำเนิน black + border มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ + โคกขนาดใหญ่ที่ค่อยลาดสูงขึ้นจากระด V+N |
| ดำรู dam-ru | งาม, น่ารัก black + hole มุดลง ในคำว่า ดำน้ำ + ช่อง V+N |
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.