ยืมมาจากบาลี ปุญฺญ (“คุณธรรม, คุณความดี, การกระทำที่มีคุณความดี”); เทียบสันสกฤต पुण्य (ปุณฺย, “ความดี, คุณธรรม”); ร่วมเชื้อสายกับลาว ບຸນ (บุน), ไทลื้อ ᦢᦳᧃ (บุน), เขมร បុញ្ញ (บุญฺญ), พม่า ပုည (ปุญ)
The senses are ordered core-first as an argument about how the meaning moved, and every compound sits under the sense that motivates it.
Ordered core first, then what grew out of it. The order is an argument about how the meaning moved, not an alphabet.
⚑ open question: Sense order is the RID's, not an argument about semantic development. Rank it, then set order_conf.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| กินบุญ kin-bun | กินเลี้ยงในงานทำบุญ lit. eat + merit เคี้ยว + การกระทำดีตามหลักคำสอน V+Nalso filed under กิน head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| บอกบุญ bok-bun | บอกชักชวนให้ทำบุญเช่นในการสร้างโบสถ์ทอดกฐิน lit. tell + merit ปล้องไม้ไผ่มีข้อขังข้างก้นสำหรับใส + การกระทำดีตามหลักคำสอน N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| ทำบุญ tham-bun | ประกอบกรรมดี มีการเลี้ยงพระ ตักบาตร ถวายจตุปัจจัยแก่พระสงฆ์เป็นต้น, ทำบุญทำกุศล ก็ว่า lit. do + merit กระทำ + การกระทำดีตามหลักคำสอน V+Nalso filed under ทำ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| อุ้มบุญ umbuy | ตั้งครรภ์แทนด้วยการนำตัวอ่อนที่ปฏิสนธิภายนอกร่างกายของแม่ไปฝากไว้ในมดลูกของผู้หญิงที่รับอุ้มท้องแทน มักทำในกรณีที่แม่มีความผิดปรกติไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ โอบยกขึ้น + การกระทำดีตามหลักคำสอน V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 2 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| นักบุญ nakbuy | ผู้อ้างตัวว่าเป็นผู้วิเศษ ใช้ประกอบหน้าคำอื่นหมายความว่า ผู้ + ความดี N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| บุญธรรม bun-tham | ที่รับมาเลี้ยงเป็นลูกของตัว lit. merit + dharma ความดี + คุณความดี N+Nalso filed under ธรรม head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| บุญคุณ bun-khun | ความดีที่ทำไว้ต่อผู้ใดผู้หนึ่งและสมควรจะได้รับการตอบแทน lit. merit + you ความดี + คำที่ใช้เรียกนำหน้าบุคคลเพื่อแสดงค also filed under คุณ head-initial; both parts are dictionary headwords · filed under sense 3 by hand standard · ทั่วไป |
⚑ open question: Declared root: บุญ < Pali puñña — goodness itself, from which the happiness and the fruit both follow.
⚑ open question: Declared root: บุญ < Pali puñña — goodness itself, from which the happiness and the fruit both follow.
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| เดชะบุญ de-cha-bun | โชคดี, เคราะห์ดี, บังเอิญ อำนาจ + ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน N+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| คู่บุญ khu-bun | ผู้ที่เคยสร้างบุญกุศลร่วมกันมาในชาติก่อน lit. even + merit จำนวนที่หารด้วย 2 ลงตัว + ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน N+Nalso filed under คู่ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand entitystandard · ทั่วไป |
| หมดบุญ mot-bun | สิ้นอำนาจวาสนา, หมดอำนาจ หรือ หมดวาสนาบารมี ก็ว่า lit. all + merit สิ้น + ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน V+Nhead-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| สิ้นบุญ sin-bun | หมดบุญ, ตาย lit. to be exhausted + merit หมด + ผลของการทำความดีจากชาติปางก่อน V+Nalso filed under สิ้น head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 4 by hand standard · ทั่วไป |
| คำประกอบ · compound | meaning, and why |
|---|---|
| ใบบุญ bai-bun | อำนาจหรือบุญบารมีของผู้อื่นที่ช่วยปกป้องคุ้มครอง lit. leaf + merit ส่วนของพืชที่ติดอยู่กับกิ่งหรือลำต + ช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น ในคำว่า ใ N+Nalso filed under ใบ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: gloss similarity 0.25, next 0.15 entityprobable · น่าจะใช่ |
| ใจบุญ chai-bun | มีใจฝักใฝ่ในการบุญ lit. heart + merit สิ่งที่ทำหน้าที่รู้ รู้สึก นึก และ + ช่วยเหลือเกื้อกูลผู้อื่น ในคำว่า ใ N+Nalso filed under ใจ head-final; both parts are dictionary headwords · filed under sense 5: the sense gloss names this compound entityverified · ตรวจแล้ว |
Every one is dictionary-attested: the word exists, and both of its parts are headwords. What has not been decided is which sense above each belongs to.
| คำ · word | meaning |
|---|---|
| การบอกบุญ kan-bok-bun | คำอาการนามของ บอกบุญ คำอาการนามของ บอก + ความสุข entityN+N |
| การกินบุญ kan-kin-bun | คำอาการนามของ กินบุญ คำอาการนามของ กิน + ความสุข entityN+N |
| บุญเรือง bun-rueang | ชื่อตำบลหนึ่งในอำเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ความสุข + มีแสงน้อย ๆ อย่างแมงคาเรืองหรือหิ่ qualityN+ADJ |
| บุญมี bun-mi | ชื่อจริงรวม merit + have ความสุข + รวย qualityN+ADJ |
| การทำบุญ kan-tham-bun | คำอาการนามของ ทำบุญ doing + merit คำอาการนามของ ทำ + ความสุข entityN+N |
Compounds built on the same other half. This grouping is in no dictionary; it falls out of the parts.